Kendine zarar verme davranışı olan ergenlerde duyu profili, duygu düzenleme güçlükleri ve yürütücü işlevlerin incelenmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Trakya Üniversitesi, TIP FAKÜLTESİ, ÇOCUK RUH SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÇİSEM ÖZKAN
Danışman: IŞIK GÖRKER
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Çalışmamızda, kendine zarar verme davranışı (KZVD) olan ergenler sosyodemografik veriler, klinik özellikler, duyu profili, duygu düzenleme güçlükleri ve yürütücü işlevler açısından değerlendirilmiş, sağlıklı kontrollerle karşılaştırılmıştır. Çalışmamızın örneklemini, 12-18 yaş ergenler ve bir bakımvereni oluşturmaktadır. Araştırma grubu olarak, Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Polikliniği'ne 18.10.2022-18.04.2023 tarihleri arasında başvuran veya halen polikliniğimizde takip edilmekte olan, son 1 yılda en az 5 defa olmak üzere kendine zarar verici davranışı olan 60 ergen alınmıştır. Sağlıklı kontrol grubu olarak, Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Genel Pediatri Polikliniği'nde değerlendirilen çalışmamızın dahil edilme kriterlerini karşılayan 55 ergen alınmıştır. Araştırmaya dahil edilen tüm olgular ve bakım verenleri ile ayrı ayrı görüşme yapılmış ve araştırmacı tarafından sosyodemografik veri formu doldurulmuştur. KZVD grubuna dahil edilen olgulara, Okul Çağı Çocukları için Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi-Şimdi ve Yaşam Boyu Versiyonu-DSM 5-Türkçe Uyarlaması ve Kendine Zarar Verme Davranışı Değerlendirme Envanteri uygulanmıştır. Tüm olgulara; Çocuklarda Anksiyete ve Depresyon Ölçeği Yenilenmiş Çocuk Formu (ÇADÖ-Y), Duygu Düzenlemede Güçlükler Ölçeği Kısa Formu (DDGÖ-16) ve Adölesan/Yetişkin Duyu Profili (AYDP); bakım verenlerine ise Yürütücü İşlevleri Davranışsal Değerlendirme Envanteri Ebeveyn Formu (BRİEF) uygulanmıştır. KZVD grubundaki ergenler, Okul Çağı Çocukları için Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi-Şimdi ve Yaşam Boyu Versiyonu- DSM 5- Türkçe Uyarlaması'nda saptanan birincil tanılarına göre alt gruplara ayrılmıştır. Çalışmamızda, KZVD grubundaki ergenlerin tespit edilen birincil tanılarına göre, %48,3'ü depresyon bozuklukları, %30'u anksiyete bozuklukları ve %21,6'sı yıkıcı davranış bozuklukları grubuna alınmıştır. KZVD olan ergenlerde; en sık kendine zarar verme yönteminin sert bir yere veya kendine vurma ve kesme davranışı olduğu, en sık kullanılan KZVD işlevinin afekt regülasyonu olduğu saptanmıştır. KZVD alt grupları arasında KZVD'nin kendini cezalandırma işlevi açısından anlamlı farklılık saptanmıştır (p<0,05). AYDP'nin düşük kayıt ve duyusal hassasiyet kadranında, KZVD grubu, sağlıklı kontrollerden anlamlı olarak daha yüksek puanlar almıştır (p<0,001). KZVD grubunun ÇADÖ-Y, DDGÖ-16 ve BRİEF alt ölçeklerinde aldığı puanlar, sağlıklı kontrollerden anlamlı olarak daha yüksek bulunmuştur. DDGÖ-16'nın açıklık ve dürtü puanlarının, KZVD'yi yordayıcı özellik gösterdiği tespit edilmiştir. KZVDDE'nin otonom işlevlere bağımsız olarak etki eden değişkenlerin, DDGÖ 16'nın dürtü ve kabul etmeme puanları olduğu; KZVDDE'nin sosyal işlevlerine bağımsız olarak etki eden değişkenin, BRIEF'in izleme puanları olduğu bulunmuştur. Çalışmamızda kullanılan ölçeklerin birbiri ile korelasyonuna bakıldığında; KZVD sergileyen ergenlerin total anksiyete ve depresyon puanları ve duygu düzenleme güçlükleri arttıkça duyu profilinde düşük kayıt, duyusal hassasiyet ve duyusal kaçınma sergilemelerinin arttığı tespit edilmiştir. Çalışmamızın sonuçları, duyusal uyaranları düzenleyip, günlük aktivitelere uyumlu çıktılar elde etmekte sorun yaşayan ergenlerin, özellikle değişken durumlar karşısında duygusal yanıtlarını düzenlemekte zorlandıkları ve bu nedenle, KZVD gibi uyumsuz baş etme stratejilerine yöneldiklerini göstermektedir.