Kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH) olan bireylerde öz etkililik ve algılanan sosyal destek düzeylerinin belirlenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Trakya Üniversitesi, SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, HEMŞİRELİK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ELİF GÖNÜL VAN
Danışman: SERAP ÜNSAR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş ve Amaç: KOAH uzun süre devam eden, genellikle geri dönüşü olmayan ve ilerleyici bir hastalıktır. Bu çalışma KOAH' lı bireylerde öz etkililik ve algılanan sosyal destek düzeylerinin belirlenmesi ve etkileyen faktörlerin incelenmesi amacıyla planlandı. Gereç ve Yöntemler: Araştırma tanımlayıcı ve kesitsel olarak planlandı. Araştırma bir devlet hastanesinin 15.07.2023 – 15.01.2024 tarihleri arasında Göğüs Hastalıkları Kliniği'ne başvuran 82 KOAH' lı hastayla yüz yüze görüşme metoduyla yürütüldü. Veriler anket formu, Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği (ÇBASDÖ) ve KOAH Öz Etkililik Ölçeği (KÖEÖ) ile toplandı. Veriler IBM SPSS Statistics 28 paket programında; İki bağımsız sayısal değişken arasındaki ilişkiler Pearson Korelasyon katsayısı ile, iki bağımsız grup arasındaki farklılıklar Bağımsız Örneklem t Testi ile, ikiden fazla bağımsız grup arasındaki farklılıklar ise Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA) ile analiz edildi. p<0,05 olan değerler istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi. Bulgular: KOAH' lı bireylerin yaş ortalaması 66,66±9,55 yıldı ve %63,4'ü erkekti. Hastaların ÇBASDÖ Aile Desteği alt boyutu puanları arttıkça Olumsuz Etki puanları ve Duygusal Durum puanlarında artış bulundu (p<0,05). Hastaların aile desteği arttıkça öz etkililik düzeyleri de arttı. Yaş arttıkça KÖEÖ Duygusal Durum ve Davranışsal Risk Faktörü alt boyut puanları da arttı (p<0,05). Hastalık evresi arttıkça KOAH Öz-Etkililik Ölçeği Toplam, Olumsuz Etki, Duygusal Durum, Fiziksel Çaba, Hava/Çevre Etkisi ve Davranışsal Risk Faktörü alt boyut puanları azaldı (p<0,05). Evlilerin bekar/dul olanlardan, eş ve çocuğu ile yaşayan kişilerin diğer kişiler ile yaşayanlardan, gelir gider dengeli/fazla olan kişilerin geliri giderden az olan kişilere göre ÇBSDÖ Aile Desteği puan ortalaması istatistiksel olarak anlamlı derecede daha yüksek bulundu (p<0,05). Sigara kullanmayan hastaların ÇBSDÖ Arkadaş Desteği alt boyut puan ortalaması sigara kullananlara göre istatistiksel olarak anlamlı derecede daha yüksek bulundu (p<0,05). Gelir gider dengeli/fazla olanların gelir giderden az olanlara, öğrenim durumu ilkokul olanların okur-yazar olmayanlara, erkeklerin kadınlara göre KOAH Öz Etkililik Ölçeği puan ortalaması daha yüksek bulundu (p<0,05). KOAH tanı süresi ve hastalık evresi ilerledikçe, son 1 yıl içerisinde KOAH nedeniyle acile başvuran ve evde yardımcı cihaz kullanan bireylerin KOAH Öz-Etkililik Ölçeği puan ortalaması daha düşük bulundu (p<0,05). Sonuç: Bu araştırmada; KOAH' lı bireylerin sosyal desteği iyi düzeyde, öz etkililiği orta düzeyde bulundu. KOAH' lı bireylerin sosyal destek sistemlerinin iyileştirilmesi, öz etkililik düzeylerinin arttırılması için uygun hemşirelik bakımı planlaması önerilmektedir. Anahtar kelimeler: KOAH, öz etkililik, sosyal destek, hemşirelik