Dı̇yabetlı̇ adolesanlarda sağlık okuryazarlığının sağlığa ve sağlık hı̇zmetleri kullanımına etkı̇sı̇
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Trakya Üniversitesi, SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, SAĞLIK YÖNETİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: LEYLA AVCIBAŞI
Danışman: EMRE ATILGAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma diyabetli adolesanlarda sağlık okur-yazarlığı düzeyinin sağlığı ve sağlık hizmet kullanımı üzerindeki etkisini araştırmayı amaçlamaktadır. Bu amaca bağlı olarak çalışmada Tip 1 Diyabet tanısı almış adolesanların sağlık okuryazarlığı seviyelerinin diyabetik sonuçları ve sağlık hizmetlerinin kullanımına olan etkisi araştırılmıştır. Çalışmanın bulguları, sağlık okuryazarlığı seviyesinin artmasının, bireylerin sağlık hizmetlerine aktif katılımını ve tedaviye uyumu teşvik ederken, kronik hastalıkların komplikasyonlarını önlemede yardımcı olduğunu ve sağlık maliyetlerini düşürdüğünü göstermektedir. Çalışmanın örneklemini, 130 adolesan hasta oluşturur; bu hastaların yaş aralığı 11-20 olup, tip 1 diyabet tanısı almışlardır. Katılımcıların yaş ortalaması 15,32±2,10'dur ve %56,2'si kadındır. Orta ergenlik evresindeki katılımcıların oranı %43'tür ve %60'ı lise düzeyinde eğitim almaktadır. Tip 1 diyabet tanısı almış adolesanların %45,4'ü 5-10 yıl süresince bu durumla yaşamıştır ve %16,2'si kan şekerini ölçmek için bir sensör kullanmaktadır. Geçtiğimiz yıl içinde, katılımcıların %23,8'i diyabet sebebiyle hastaneye yatırılmış, %15,4'ü acil servise başvurmuş ve %18,5'i farklı bir polikliniği ziyaret etmiştir. Katılımcıların genel sağlık okuryazarlık seviyesi analizine göre, %41,5'inin yeterli düzeyde olduğu, %19,2'sinin diyabet bilgisinde yetersiz olduğu ve genel sağlık okuryazarlık düzeyinin ortalamasının 35,04±8,64 olduğu bulunmuştur. Ortalama HbA1c düzeyi %8,5±2,05 olup, katılımcıların %53,8'inin HbA1c seviyesinin 8 ml/mol üzerinde olduğu saptanmıştır. İstatistiksel analiz sonuçlarına göre adolesanların sağlık okuryazarlık düzeylerinin artması, HbA1c ve hiperglisemi oranlarında önemli ölçüde azalmayla ilişkilidir (p=0,032 ve p=0,034). Ayrıca, sağlık okuryazarlık düzeyinin yükselmesi, son bir yıl içinde acil servise ve farklı polikliniklere başvuru sayılarında bir azalmaya işaret etmektedir (p=0,020 ve p=0,050). Sonuç olarak, Tip 1 Diyabet tanısı almış adolesanların sağlık okuryazarlık düzeylerinin yükselmesi, HbA1c seviyelerini düşürürken, hiperglisemi oranını düşürmekte ve hastaneye yatış ile poliklinik ziyaretlerinin sayısını azaltmaktadır. Çalışmanın sonuçları, diyabetli adolesanlara yönelik eğitim programlarının tasarlanmasıyla yoluyla arttırılacak sağlık okur-yazarlık düzeylerinin, adolesanların diyabet yönetimine aktif katılımlarını teşvik edeceğini, buna bağlı olarak da sağlık düzeylerini yükselterek, sağlık bakım maliyetlerini azaltacağını göstermektedir.