Spor yapan ve yapmayan dezavantajlı ortaokul öğrencilerinin madde bağımlılığı ile ilgili farkındalıklarının incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Trakya Üniversitesi, SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, BEDEN EĞİTİMİ VE SPOR ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: İBRAHİM MİLET
Danışman: İLHAN TOKSÖZ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmanın amacı, Edirne İl Merkezinde dezavantajlı bölgede yaşayan spor yapan ve yapmayan ortaokul öğrencilerinin madde bağımlılığı farkındalık düzeylerini karşılaştırmaktır. Araştırmanın örneklemini 2021-2022 eğitim öğretim yılında Edirne İl Merkezinde dezavantajlı bölgede öğrenim gören 12-15 yaş arası, 165 kız ve 165 erkek toplam 330 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmamız için öğrencilere kişisel bilgileri ile spor yapıp yapmadıklarını, yapıyor iseler ne kadar süredir yaptıklarını içeren bir form ve Esra Özay Köse ile Şeyda Gül (2018) tarafında oluşturulan ''Madde Bağımlılığı Farkındalık Ölçeği'' (MBFÖ) veri toplama aracı olarak kullanılmıştır. Ölçeğin güvenirliği Cronbach Alfa ile 0.88 olarak tespit edilmiştir. Ölçeğin geçerliliği Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile sağlanmıştır. Çalışmada elde edilen veriler analiz edilerek betimsel istatistikleri çıkarılmıştır. Verilerin analizinde SPSS 25.0 programı ve AMOS programları kullanılmıştır. Araştırmanın bağımsız değişkenlerinden "cinsiyet, ikamet, spor yapma" değişkenlerinin incelenmesinde Mann Whitney-U, "yaş, ebeveynlerinin eğitim durumları ve iş hayatları, kardeş sayısı, ekonomik geliri, haftalık harçlık, spor sıklık, branş, spor yılı ve lisans" değişkenleri için ise Kruskal Wallis testi kullanılmıştır. İstatistiklerden çıkan sonuçların etki gücünün değerlendirilmesi için Rosenthal (r=Z/√N) formülünden yararlanılmıştır Uygulanan istatistiki testler sonucunda, aile ikamet, ebeveynlerin eğitim durumu ve iş hayatı, kardeş sayısı, haftalık harçlık, spor sıklık ve branş değişkenlerinde anlamlı farklılık ölçülmez iken (p>0,05), cinsiyet, spor yapma, yaş, aile geliri, spor yılı ve lisans değişkenlerinde anlamlı farklılık (p<0,05) tespit edilmiştir. Spor yapma bağımsız değişkenine ait bulgular incelendiğinde, spor yapan ile spor yapmayan öğrencilerin ölçeğe vermiş oldukları cevaplar arasında istatistiksel olarak yardım ve hukuki bağımlılığa neden olan faktörler ve tüm ölçek boyutlarında anlamlı farklılık ölçülmüştür (p<0,05).Buna göre; spor yapma değişkeninin, yardım ve hukuki düzenlemeler üzerinde yüksek düzeye yakın, bağımlılığa neden olan faktörler üzerinde düşük ve tüm ölçek üzerinde orta düzeyde etkiye sahip olduğu belirlenmiştir. Spor yapan öğrencilerin spor ile uğraşma yılları ile madde kullanımının belirtileri ve etkileri alt boyutu üzerinde anlamlı farklılık gösterdiği ölçülmüştür (p<0.05). Spor ile uğraşma yılı arttıkça ölçeğe verilen olumlu cevapların ortalaması artmakta dolayısıyla madde kullanımının belirtileri ve zararları üzerindeki bakış açısı değişmektedir. Spor yapan öğrenciler içinde lisans durumuna göre ölçek maddelerine vermiş oldukları cevaplar incelendiğinde lisans durumunun tüm ölçek üzerinde anlamlı farklılık gösterdiği ölçülmüştür(p<0.05). Lisanssız öğrenciler ile okul ve kulüp lisansı olan öğrenciler arasındaki anlamlı farklılığın etki değeri düşük düzeydedir. Lisansız öğrencilerin lisansı olan öğrencilere göre, yardım ve hukuki düzenlemeler alt boyut maddelerine verdikleri cevapların ortalaması daha düşüktür. Kulüp lisansı olan öğrencilerin maddelere vermiş oldukları cevap ortalamaları, okul lisansı olan öğrencilerin ortalamalarından daha yüksektir. Cinsiyet bağımsız değişkenine ait sonuçlara göre tüm ölçekte anlamlı farklılık ölçülmüştür (p<0,05).Buna göre; cinsiyet değişkeninin, yardım ve hukuki düzenlemeler, madde kullanımının belirtileri ve etkileri ve tüm ölçek üzerinde düşük düzeyde etkiye sahip olduğu tespit edilmiştir. Öğrencilerin yaşları ile ölçeğin kişisel tutum ve görüşler alt boyutu arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık tespit edilmiştir (p<0.05). Yaş değişkeninin, 12, 13 ve 14 yaş grubu öğrencilerinin, madde kullanımı hakkındaki kişisel tutum ve görüşleri üzerinde düşük düzeyde anlamlı etkisi vardır, sonucuna ulaşılmıştır. Ailelerin aylık gelirleri ile bağımlılığa neden olan faktörler alt boyutu üzerinde de anlamlı farklılığa rastlanılmıştır (p<0.05). Ailelerinin aylık gelirlerinin, öğrencilerin madde bağımlılığına neden olan faktörler hakkındaki görüşleri üzerinde, düşük etkiyle anlamlı farklılaşmaya neden olduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak spor yapan ve yapmayan dezavantajlı ortaokul öğrencilerinin madde bağımlılığı farkındalık durumlarını incelediğimiz çalışmamızda ölçeğe vermiş oldukları cevaplar karşılaştırıldığında istatistiksel olarak anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Spor yapma değişkenin orta düzeyde olumlu etkiye sahip olduğu belirlenmiştir. Spor yapan öğrencilerin spor ile uğraşma yılları ile madde kullanımının belirtileri ve etkileri alt boyutu üzerinde anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Spor ile uğraşma yılı arttıkça ölçeğe verilen olumlu cevapların ortalaması artmakta dolayısıyla madde kullanımının belirtileri ve zararları üzerindeki bakış açısı değişmektedir. Anahtar kelimeler: Spor, Dezavantaj, Madde Bağımlılığı