Kehf sûresi'ndeki kıssaların rivâyet ve dirâyet tefsiri açısından değerlendirilmesi: Taberî ve Râzî örneği


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Trakya Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, TEMEL İSLAM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ÜMMÜ İÇLİ

Danışman: MUSTAFA ŞENTÜRK

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Kur'ân'ı Kerim, evrensel mesajlar içeren hidayet kaynağı ilahî kitaptır. Bundan dolayı Kur'ân'ın her asırda yeni tefsirlerinin yapılmasına ihtiyaç duyulmuştur. İlk tefsir faaliyeti Hz. Peygamber (sas) tarafından başlatılmıştır. Bu dönemde oluşan rivâyetler, sonraki asırlarda tefsir çalışmalarında kaynak olarak kullanılmıştır. Kur'ân, muhtevası açısından itikad, ibadet, ahlak gibi temel konular yanında kıssalardan da haber vermektedir. Kur'ân'ın yaklaşık üçte birine tekâbül eden kıssalar, peygamberler ve çeşitli milletlerin âkıbetlerinden bahsetmektedir. Çalışmamızın konusu, "Kehf Sûresi'nde Bulunan Kıssalar" olacaktır. Bu kıssalar hakkında pek çok akademik çalışma yapılmış olup günümüz itibarıyla da tartışmaları devam etmekte ve bunlar her kesim tarafından ilgi duyulan konular arasında yer almaktadır. Kıssalar özelinde bakıldığı zaman, Kur'ân'da müstakil olarak bulunan Ashâb-ı Kehf, Hz. Mûsâ-Hızır ve Zülkarneyn kıssaları hakkında akademik alandaki çalışma ve tartışmalar güncelliğini korumaktadır. Bu çalışmamızda Hicrî III-IV. yy.da yaşamış ve rivâyet tefsirinin en önemli isimlerinden Taberî'nin Câmiu'l-Beyân an Te'vîli Âyi'l-Kur'ân tefsiri ile Hicrî VI-VII. yy.da yaşamış ve dirâyet tefsirinin zirvesi kabul edilen Râzî'nin Mefâtîhu'l-Gayb adlı tefsirleri doğrultusunda; Kehf Sûresi'ndeki kıssalar mukayeseli olarak değerlendirmeye tâbi tutulmuştur. Çalışmamızda: Taberî ve Râzî'ye göre Ashâb-ı Kehf, İki Bahçe Meseli, Hz. Âdem-İblîs, Hz. Mûsâ-Hızır ve Zülkarneyn kıssalarının tefsirleri, yorumlanmasındaki ortak ve farklı yönlerine dikkat çekilerek mukayeseli bir metotla değerlendirilmiştir. Tezimiz bir giriş ve iki ana bölümden oluşmaktadır. Giriş Bölümü'nde çalışmanın amacı, kapsamı, yöntemi ve kaynaklarına yer verilmiştir. Birinci Bölüm, iki başlık şeklinde ele alınmıştır. İlk başlıkta, rivâyet ve dirâyet tefsir yöntemlerinin ilk dönemlerden itibaren Tefsir Usûlü kapsamında kavramsal gelişimi ve günümüze dair tartışmalı hususlarına dikkat çekilmiştir. Aynı doğrultuda Câmiu'l-Beyân ve Mefâtîhu'l-Gayb adlı eserlerin tefsir yöntemlerine yer verilmiştir. Kıssalara yönelik ikinci başlığımızda ise kıssaların mâhiyeti, amacı ve tarihî gerçekliği ve kaynağı üzerindeki tartışmalara değinilmiştir. İkinci Bölümde ise kıssalar Kehf Sûresi'ndeki sıralarına göre Taberî ve Râzî'de ayetlerin tefsiri, yöntemleri, kıraatlerin anlama etkisi, müfessirlerimizin dilbilimsel açıklamaları, kelamî, fıkhî, bilimsel izahları ile tercih ve görüşleri ele alınmıştır. Her iki müfessirimizin ayetlerin tefsirine dair ortak ve farklı yönlerine dikkat çekilmiştir. Ayrıca Taberî'nin rivâyet yöntemi ile ele aldığı Târîhu'l-Ümem adlı eserinden kaynak olarak faydalanılmıştır. Taberî'nin Tefsir ve Tarihinde örtüşen veya farklı bulunan rivâyetlere yer verilmiştir. Sonuç kısmında ise mukayeseli bir biçimde Taberî ve Râzî'nin kıssalar hakkındaki farklı ve ortak görüşleri ele alınarak tespitleri ortaya konmuştur. Anahtar Kelimeler: Tefsir, Kıssa, Taberî, Râzî, Kehf Sûresi, Ashâb-ı Kehf, Hz. Mûsâ-Hızır, Zülkarneyn.