Mahtumkulu Divânı'nda geçen fiillerde kılınış ve görünüş

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Trakya Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2021

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: NURDAN SOYSAL

Danışman: LEVENT DOĞAN

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Kılınış, eylemin kök veya gövdesindeki zamanı ifade eden bir kategoridir. Bir başka deyişle, fiilin üzerine aldığı zaman ekinden başka bir de fiilin kök veya gövdesinde var olan bir zaman vardır. Bu da kılınışı ifade eder. Ayrıca, bir fiilin kılınış tipi, içerisinde bulunduğu cümlenin (nesne, özne, tamlayıcılar vb.) etkisiyle değişebilir. Görünüş, işlevi bakımından; olay veya durumun gerçek zamandaki yayılımının bitmişlik, bitmemişlik veya sürme özelliğini bildirir. Türkçede zaman ekleri olarak bilinen -mIş, -DI, -(I)yor, -mAktA, -mAdA, -AcAk, -Ar/Ir, -DIr ekleri zaman işlevinin dışında görünüş ve kiplik işlevinde de kullanılırlar. Dolayısıyla bu eklere "zaman ekleri" denemeyeceği gibi "görünüş ekleri" de denemez. Çalışmamızda, Türk dili araştırmalarında fazlaca üzerinde durulmayan görünüş ve kılınış konusu ele alınmıştır. Görünüş ve kılınış konusunda Ahmet Benzer'in Türkçede Zaman, Görünüş ve Kiplik ve Ahmet Karadoğan'ın Türkiye Türkçesinde Kılınış adlı eserlerinden bilgi toplanmıştır. Konu, Türkmen edebiyatının önde gelen şairlerinden biri olan Mahtumkulu'nun Divân'ında işlenmiştir. Mahtumkulu'nun Divân'ında geçen şiirlerdeki fiiller, önce bağlama dayalı olarak görünüş; daha sonra yine bağlama dayalı olarak kılınış bakımından tek tek incelenmiştir. Anahtar kelimeler: Mahtumkulu Divânı, fiiller, kılınış, görünüş.