Edirne ilinde çalışan 1.basamak hekimlerinin nikotin bağımlılığı ve sigara bıraktırmaya yönelik yaklaşımlarının değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Trakya Üniversitesi, TIP FAKÜLTESİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYLİN SÖNMEZ ÇETİNKAYA
Danışman: SERDAR ÖZTORA
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmanın amacı, Edirne ilinde görev yapan aile hekimlerinin sigara kullanım durumları ile nikotin bağımlılık düzeylerinin belirlenmesi ve sigara bırakma konusundaki danışmanlık yaklaşımlarının değerlendirilmesidir. Tanımlayıcı ve kesitsel nitelikteki bu çalışmada araştırmanın evrenini, il genelinde aktif olarak çalışan 135 aile hekimi oluşturmuş; çalışmaya katılmayı kabul eden ve anketi eksiksiz dolduran toplam 111 hekim dahil edilmiştir. Veri toplama aracı olarak, katılımcıların sosyodemografik özellikleri, sigara kullanım alışkanlıkları ve danışmanlık hizmetlerine ilişkin görüşlerini içeren yapılandırılmış bir anket formu kullanılmış; nikotin bağımlılığı düzeylerinin belirlenmesinde Fagerström Nikotin Bağımlılık Testi uygulanmıştır. Elde edilen veriler SPSS 25 (Statistical Package for the Social Sciences version 25, lisans no: L-GLBC-8TMLRX) istatistik paket programı aracılığıyla değerlendirildi. p<0.05 istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. Çalışmamızdaki hekimlerin %59,5'i erkek, %40,5'i kadındır. Katılımcıların yaş ortalaması 46,1 ± 9,2 yıl olarak hesaplanmıştır. Hekimlerin %31,5'i halen sigara içtiğini, %28'i geçmişte sigara kullandığını ve %40,5'i hiç sigara kullanmadığını ifade etmiştir. Güncel sigara içicilerinde ortalama Fagerström Nikotin Bağımlılık Testi skoru 3,3 ± 2,5 olarak hesaplanmıştır. Sigara bağımlılık derecesi incelendiğinde %54,3'ü düşük, %34,3'ü orta ve %11,4'ü şiddetli bağımlılık düzeyinde değerlendirilmiştir. Erkek hekimlerde sigara kullanım oranının kadın hekimlere göre daha yüksek olduğu saptanmıştır. Ayrıca sigara kullananların %62,9'u sigarayı bırakmayı düşündüğünü belirtmiştir. Katılımcıların %63,1'i sigara bırakma danışmanlığı konusunda kendilerini yetersiz hissettiklerini bildirmiştir. Bu durumun, özellikle bu konuda herhangi bir eğitim almamış hekimlerde daha yaygın olduğu ve eğitimin, danışmanlık yeterliliği algısını olumlu yönde etkilediği gözlemlenmiştir. Çalışmamızda, aile hekimlerinin büyük çoğunluğu birinci basamağın sigara bırakma danışmanlığı için uygun bir ortam olduğunu belirtmiş; ancak danışmanlık hizmetlerinin sunumunda zaman yetersizliği ve tıp fakültesi eğitimlerinin eksikliği önemli engeller olarak öne sürülmüştür. Özetle, tütün bağımlılığı küresel ölçekte yüksek sağlık yüküne neden olan başlıca önlenebilir faktörlerden biridir ve etkin müdahale gerektirmektedir. Bu bağlamda birinci basamak sağlık hizmetleri, sigara bırakma danışmanlığının uygulanması açısından en erişilebilir ve sürdürülebilir müdahale alanı olarak öne çıkmaktadır. Danışmanlık sürecinin etkinliği ise, aile hekimlerinin mesleki bilgi düzeyi, klinik yeterliliği ve danışmanlık becerileriyle doğrudan ilişkilidir. Bu nedenle, kapsamlı eğitim içerikleriyle desteklenen standart danışmanlık protokollerinin geliştirilmesi ve hekimlerin bu alandaki yetkinliklerinin artırılması, birinci basamaktaki tütünle mücadele kapasitesini güçlendirecektir. Anahtar Kelimeler: nikotin bağımlılığı, aile hekimliği, sigara bırakma danışmanlığı, mesleki eğitim