Ayçiçeğinde (Helianthus annuus L.) anter kültürü yolu ile haploid bitki eldesi üzerine araştırmalar

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Trakya Üniversitesi, FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, -, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2011

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SERGUN DAYAN

Danışman: HAYATİ ARDA

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmada ayçiçeğinin K3R-SN:10/2010 (G1) ve K3R-SN:4/2010 (G2) olarak isimlendirilen iki farklı ıslah hattında, genotip, ışık, NAA, BA, PVP ve kolşisinin anterden androgenesisin uyarılması üzerine etkisi araştırılmıştır. Çalışmalarda MS temel besi yeri kullanılmıştır. İki farklı genotipin anterleri üzerindeki androgenetik tepkilerini test etmek için ışığın iki (sürekli karanlık ve fotoperiyot) farklı uygulaması ve NAA'nın dört (0, 0.5, 1, 2, mg/l), BA'nın dört (0, 0.5, 1, 2, mg/l) farklı konsantrasyonu kombine olarak kullanılmıştır. G1 için en iyi kallus oluşumu fotoperyotta 2 mg/l NAA ve 0.5, 1 veya 2 mg/l BA içeren MS ortamda %100 olmuştur. Karanlıkta ise 2 mg/l NAA ve 1 mg/l BA içeren MS ortamda %100 olarak bulunmuştur. G2 için en iyi kallus oluşumu fotoperyotta 2 mg/l NAA ve 1 mg/l BA içeren MS ortamda %87 olarak bulunmuşken karanlıkta yine aynı ortamda %90 olmuştur. En iyi embriyojenik kallus oluşumu G1 için fotoperyotta 2 mg/l NAA ve 1 mg/l BA içeren MS ortamda %47 iken G2 için yine aynı ortamda ve karanlıkta %43 olmuştur. Her iki genotip için de en çok %10 gibi düşük bir frekansta direk embriyo oluşumu gözlenmiştir. Sonuç olarak genotip, ışık, NAA ve BA'nın ayçiçeği anterlerinden androgenetik cevabın elde edilmesi üzerine etkisinin istatistik olarak önemli olduğu ve aralarında interaktif etkileşim olduğu tespit edilmiştir. Çalışmada elde edilen androgenetik yapıların hiç birinden tam bir bitki elde edilemese de anterlerden elde edilen kallus hücrelerinde hem haploid hem de diploid hücreler tespit edilmiştir. Bu gözlemlere dayanarak gelişen kallusların mikrospor kökenli olduğunu ve ayçiçeğinde etkili bir androgenesis uyartım protokolü geliştirdiğimizi düşünmekteyiz. Çalışmada kullanılan PVP (%0.1, %0.5) 'nin androgenesis veya kalluslardaki kahverengileşme üzerine etkili olmadığı gözlenmiştir. Ayrıca direk anterlere veya kalluslara 3 gün süreyle kolşisin (0.1 ve 0.2 g/l) muamelesi yapılmış fakat bu kalluslardan kromozom sayımı yapılamamıştır.