Bulgar fıkra tipleri ile Türk fıkra tiplerinin karşılaştırılması üzerine bir inceleme: Kurnaz Petır (Hitır Petır) ve Nasreddin Hoca örneği

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Trakya Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, -, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MÜGE ATAKAN

Danışman: LEVENT DOĞAN

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Çalışmanın amacı, Bulgar ve Türk toplumlarının en önemli mizah ustaları olan Kurnaz Petır (Hitır Petır) ve Nasreddin Hoca fıkralarının konu, şahıs kadrosu, zaman ve mekân unsurları bakımından karşılaştırılmasıdır. Çalışmada metin merkezli tasnif yöntemi ve karşılaştırma yöntemi kullanılmıştır. Karşılaştırma yapılırken MAXQDA Nitel Veri Analizi Programından yararlanılmıştır. Programda, dört tema oluşturulduktan sonra ana kodlar ve alt kodlar belirlenmiştir. Kodlamalar doğrultusunda Benzerlik Matrisi Analizi yapıldığında kod frekansları açısından fıkraların %37 oranında benzerlik gösterdiği belirlenmiştir. Çalışmada, fıkraların yoğunlukla sosyal hayatı konu aldığı görülmektedir. Kurnaz Petır fıkralarında para kazanmak için çalışmak zorunda kalınması gibi durumlar, Nasreddin Hoca fıkralarında ise vaaz verme faklılık gösteren konulardır. Kurnaz Petır fıkralarında, daha fazla alt tip ve yardımcı karakter yer alırken, Nasreddin Hoca fıkralarında genellikle ana tip ile birlikte bir alt tip bulunmaktadır. Fıkralarda belirsiz zaman unsurları sıklıkla "bir gün" ve "günün birinde" şeklinde belirtilmektedir. Fıkralarda mekân kullanımı ise çeşitlilik göstermektedir. İki fıkra tipinde de en sık kullanılan kapalı dar mekân evdir. Açık dar mekân olarak Kurnaz Petır fıkralarında köy, Nasreddin Hoca fıkralarında ise sokak ve yol sıklıkla mekân olarak kullanılmaktadır. Fıkralarda yer alan yapı unsurları karşılaştırıldığında, pek çok benzerlik ve farklılık olduğu belirlenmiştir. Bu çalışma ile alana küçük de olsa bir katkı sağlanmaya çalışılmıştır.