İbâdet hükümleri açısından İbni Acîbe'nin el-Bahrul Medîd adlı tefsiri


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Trakya Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, TEMEL İSLAM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: HASAN ÖZGÜR ÖZDEMİR

Danışman: MUSTAFA ŞENTÜRK

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Ahkâm âyetleri fıkhî bir ayrıma tabi tutulduğunda kendi içerisinde üç kısımda tasnif edilmiştir. Bunlar; ibadât, muâmelât ve ukûbât ile ilgili âyetlerdir. Ahkâm âyetlerinin sayısı ve tasnifinde farklı görüşler bulunmaktadır. Buna göre Kur'ân'da 200 ile 800 arasında değişen ahkâm âyeti olduğu belirtilmiştir. Bu çalışmada İbn Acîbe el-Haseni'nin (ö.1224/1809), el-Bahru'l Medîd adlı eserinde ahkâm âyetleri çerçevesinde sadece ibâdet hükümlerine yaklaşımı ele alınmıştır. İçerik bakımından son derece zengin olan el-Bahru'l Medîd "işârî tefsir" sınıfından kabul edilmiştir. Bu sebeple İbn Acîbe, tefsirinde ahkâm âyetleri geldiğinde fıkıh hükümlerine özetle yer vermiş, delil ve detaya fazla girmemiş ve genelde o konuda varılan fıkhî hükmü zikretmekle yetinmiştir. Kendisi Mâlikî mezhebine tabi olmakla birlikte diğer mezheplerin görüşlerine de yer vermiştir. Bu görüşlere yer verirken mezhep taassubunda bulunmamıştır. Hatta zaman zaman diğer mezheplerin görüşlerinden yana tercih kullandığı olmuştur. Tefsirin ana hedefi fıkhî meseleleri detaylıca vermek olmadığı için, İbn Acîbe ilgili âyetlerin tefsirinde özet bilgiyle yetinmiştir. Bu çalışma giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde İbn Acîbe'nin hayatı, ilmi kişiliği, itikadî yönü ve tefsir metodu ele alınmıştır. Birinci bölümde usûl-ü fıkhın temel konularına (Kitap, Sünnet, İcmâ, Kıyas vs.) bakışı ve mezheplerin görüşlerine yer vermesi hakkında bilgilere yer verilmiştir. İkinci bölümde İbn Acîbe'nin bedenî ve mâlî ibâdetler olarak adlandırılabilecek olan abdest, namaz, oruç, hac ve zekât vs. ile alakalı ahkâm âyetlerine yaptığı yorumlar; âyetlerden çıkarılan hükümler ve bu hüküm âyetlerine işârî yorumları özet olarak ele alınmıştır. Sonuç bölümünde İbn Acîbe'nin el-Bahru'l Medîd isimli işârî tefsirinde ibâdetler ile ilgili hükümlere yaklaşımı özetle verilmiştir.