Viral hastalıkları tedavi potansiyeline sahip kitosan bazlı hidrojel sentezi, karakterizasyonu ve ilaç salım davranışının incelenmesi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Trakya Üniversitesi, FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ, BİYOTEKNOLOJİ VE GENETİK ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: NUH YAMAN

Danışman: SEVİL ERDOĞAN

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Hepatit B ve HIV enfeksiyonları dünya çapında milyonlarca insanın hayatını olumsuz etkileyen ve ölüm riski yüksek olan enfeksiyonlardır. Oldukça uzun süreli tedavi gerektiren bu enfeksiyonların tedavisinde kullanılan antiviral ilaçların yarı ömürleri ve biyoyararlanımları düşük olduğundan hastalara daha sık ve yüksek ilaç dozlaması uygulanmaktadır. Bu da toksisiteye yol açmaktadır. Bu nedenle, antiviral ilaçların dozlama sıklığını azaltan ve kontrollü salım ile ilacın dozunu terapötik seviyede tutarak ilacın biyoyararlanımını arttıran polimerik ilaç salım sistemlerinin geliştirilmesi bir ihtiyaç haline gelmiştir. Bu çalışmada, antiviral ilaçlar Tenofovir ve Raltegravirin biyoyararlanımlarının iyileştirilmesi için kitosan/2-hidroksipropil-β-siklodekstrin (HP-β-CD) bazlı hidrojel sentezlenmesi, karakterizasyonunun yapılması ve ilaç salım davranışlarının incelenmesi amaçlandı. Biyouyumlu, biyobozunur ve toksik olmayan kitosan ve HP-β-CD biyopolimerleri kullanılarak gluteraldehit ile çapraz bağlı kitosan/HP-β-CD hidrojeli sentezlendi ve jelleşme yüzdesi hesaplandı. Sentezlenen hidrojelin karakterizasyonu Fourier Dönüşümlü Kızılötesi Spektroskopisi (FTIR), Taramalı Elektron Mikroskobu (SEM), X-ışını Kırınımı (XRD) ve Proton Nükleer Manyetik Rezonans Spektroskopisi (1H-NMR) analizleriyle yapıldı. Ayrıca, sentezlenen hidrojellerin zamana karşı şişme miktarları belirlendi. UV spektrofotometre analizleriyle hidrojellerin Raltegravir ve Tenofovir salım miktarları incelendi. Çalışma sonucunda, sentezlenen kitosan/HP-β-CD hidrojelinin %78 civarında bir jelleşme oranına ve hidrojelin içerdiği HP-β-CD oranına bağlı olarak saf suda kendi kuru ağırlığının 16 katına kadar şişme kapasitesine sahip olduğu görüldü. FTIR, SEM, XRD ve 1H-NMR analizleri hidrojeli oluşturan hammadeler arasındaki etkileşimleri ortaya koyarak kitosan/HP-β-CD hidrojelinin başarılı bir şekilde sentezlendiğini ve antiviral ilaçlarla yüklendiğini gösterdi. SEM analizi sentezlenen hidrojelin hemen hemen homojen büyüklükte bir gözenek yapısına sahip olduğunu ortaya koydu. İlaç yüklü hidrojellerde ise gözeneklerin ilaç molekülleriyle dolu olduğu ve Evasif ilacının agregasyon oluşturduğunu gösterdi. XRD analizi sentezlenen hidrojelin 20° civarında geniş bir amorf pik verirken, antiviral ilaç raltegravir yüklü hidrojelin çok kristalin bir yapı sergilediğini gösterdi. 1H-NMR analizi de sentezlenen ilaç yüklü hidrojellerin yapısını ve antiviral ilaçlarla olan etkileşimini ortaya koydu. Sentezlenen kitosan/HP-β-CD hidrojellerinin antiviral ilaçlar Raltegravir ve Tenofovirin salımında sürekli salım potansiyeline sahip oldukları görülmüştür. Sentezlenen kitosan/HP-β-CD hidrojelinin özellikle antiviral ilaç Tenofovir için uygun bir ilaç salım sistemi olabileceği düşünülmektedir.