Edirne merkezindeki yetişkinlerde cilt kanseri riski ve korunma davranışları
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Trakya Üniversitesi, TIP FAKÜLTESİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FATMAGÜL GÜLER
Danışman: ÖNDER SEZER
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Çalışmamızın amacı Edirne il merkezinde bulunan aile sağlığı merkezlerine kayıtlı 20-64 yaş arası yetişkinlerin cilt kanseri risk faktörleriyle ilgili bilgi düzeylerini, risk faktörlerini, korunma davranışlarını ve etkileyen faktörleri araştırmaktır. Çalışmanın evrenini Edirne'deki aile sağlığı merkezlerine kayıtlı 20-64 yaş arasındaki 119.731 kişi oluşturmaktadır. Nüfusun yaklaşık %1'ine ulaşmak hedeflenerek rastgele örneklem yöntemiyle seçilen 1250 kişiye ulaşıldı. Veriler araştırmacılar tarafından hazırlanan 56 sorudan oluşan anket yardımıyla toplandı. Çalışmaya katılan bireylerin ortanca yaşı 40 (ortalaması 40,62±13,05) (minimum 20, maksimum 64) idi. Katılımcıların %50,6'sı (n:632) kadın, %69,9'u (n:873) evli, %70,2'si (n:877) çocuk sahibi ve %40'ı (n:500) yüksekokul/üniversite mezunuydu. Katılımcıların %1,5'inde (n:19) birinci derece yakınında cilt kanseri öyküsü, %35,5'inde (n:444) açık saç rengi, %36,4'ünde (n:456) açık göz rengi, %35,5'inde (n:444) Fitzpatrick cilt tipi Ⅰ ve Ⅱ, %34,2'sinde (n:428) güneş lekesi ve %49,7'sinde (n:621) güneş yanığı öyküsü mevcuttu. Katılımcıların cilt kanseri risk faktörleri ve korunma davranışlarıyla ilgili 15 soruya verdikleri yanıtlar değerlendirildiğinde doğru yanıt sayısı ortanca değerinin 10 olduğu görülmüştür. Yaş ortalaması arttıkça (p=0,045) ve eğitim düzeyi azaldıkça (p<0,001) bilgi sorularına verilen doğru yanıt sayılarının azaldığı tespit edilmiştir. Güneşten korunmak için en az bir önlem alan katılımcıların en sık korunma davranışları gölgede bulunmaya dikkat etme (%73,7), güneş gözlüğü kullanma (%64,9) ve güneşten koruyucu kullanma (%61,8) idi. En az uygulanan davranışlar ise geniş kenarlı şapka, uygun giysi ve şemsiye kullanımıydı. Çalışmamızda kadınlarda, eğitim düzeyi yüksek olanlarda, aylık gelir düzeyi yüksek olanlarda, benlerini düzenli kontrol edenlerde, güneş yanığı öyküsü olanlarda ve güneş lekesi olanlarda güneşten korunma davranışlarının anlamlı olarak yüksek olduğu saptanmıştır. Güneşten koruyucu kullanan katılımcıların yalnızca %13,2'si (n:96) güneşten koruyucuyu tüm yıl kullanmaktaydı. Ayrıca güneşten koruyucu kullananların %12,1'i (n:88) ürünü 2 saatte bir tekrarlamaktaydı. Günlük hayatta ve deniz kenarında en sık güneşten koruyucu uygulanan vücut bölgesi yüz olup, en az uygulanan bölgeler kulaklar ve ayaklardı. Çalışmamızda elde edilen sonuçlar değerlendirildiğinde, cilt kanseri risk faktörü olan bireylerin çoğunun bilinçli olmadığı ve korunma davranışlarının yetersiz olduğu görülmüştür. Hastalarla ilk temas noktası olan aile hekimlerinin cilt kanseri hakkında bilgi ve tutumlarının geliştirilmesi gereklidir. Hastalar için en kısa sürede eğitim programlarının oluşturulması gereklidir.