Çocuğu okul öncesi eğitime devam eden ebeveynlerin sosyal ağlarda mahremiyet algıları ve çocuklarına ilişkin paylaşım davranışlarının dijital vatandaşlık bağlamında incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Trakya Üniversitesi, SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ, TEMEL EĞİTİM ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FATMA KÜBRA TAŞDERE
Danışman: NİLGÜN TOSUN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tez çalışmasında dijital vatandaşlığın gerektirdiği yeterlilikler doğrultusunda okul öncesi dönem ebeveynlerinin, çevrimiçi mahremiyet farkındalık düzeylerini belirlemek ve çocuğuna ait kişisel verileri sosyal ağlarda paylaşım durumlarını dijital vatandaşlık bağlamında ortaya koymaktır. Araştırma; 2021-2022 eğitim-öğretim yılında Kırklareli ilinde bulunan, Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı özel, resmi ve bağımsız anaokulları ve resmi anasınıflarında devam eden 510 çocuğun ebeveynleri ile gerçekleştirilmiştir. Çalışmada Kuş, Güneş, Başarmak & Yakar (2017) tarafından geliştirilen Dijital Vatandaşlık Ölçeği ve Korkmaz, Vergili & Karadaş (2021) tarafından geliştirilen Çevrimiçi Mahremiyet Farkındalık Ölçeğinin yanı sıra araştırmacı tarafından hazırlanan anket ve görüşme formları kullanılmıştır Nicel verilerin analizinde SPSS 20,0 paket programı kullanılmıştır. Araştırmanın amacı kapsamında elde edilen verilerin frekans ve yüzde dağılımları hesaplanmıştır. Değişkenlerin normal dağılımlarını test etmek için Kolmogorov-Smirnov ve Shapiro-Wilk testleri uygulanmıştır Bu çerçevede, değişkenlere ilişkin normallik test sonuçları değerlendirilmiş, normal dağılmadığı netleştirilen verilerin analizleri parametrik olmayan testler aracılığı ile yapılmıştır. Ebeveynlerin dijital vatandaşlık ve çevrimiçi mahremiyet farkındalık düzeylerinin; çeşitli değişkenlere göre farklılaşma durumlarının analizinde Mann Whitney U testi kullanılmıştır. Ki-kare testi ile değişkenler arasındaki ilişki incelenmiştir. Normal dağılmayan değişkenler arasındaki ilişkinin belirlenmesinde Spearman Sıra Korelasyonu kullanılmıştır. İkili grupların puan karşılaştırılmasında bağımsız örneklem t testi, ikiden fazla grubun puan ortalamalarının karşılaştırılmasında da tek yönlü ANOVA varyans analizinden yararlanılmıştır. Yarı yapılandırılmış görüşmelerde elde edilen yanıtların içerik analizinde MAXQDA 2020 programı kullanılmıştır. Ebeveynlerin verdikleri yanıtların nicel analizinde, görüşmede kullanılan kelimelerin frekans analizi yapılmıştır. Analiz sonuçlarına göre, ebeveynlerin dijital vatandaşlık düzeyleri düşük çıkmıştır. Ebeveynlerin, dijital vatandaşlık kavramına yönelik farkındalıkları incelenmiş ve katılımcıların %75'inin daha önce dijital vatandaşlık kavramını duymadıkları belirlenmiştir. Buna ek olarak; ebeveynlerin büyük çoğunluğu, dijital vatandaşlığı, dijital platformları sorumlu bir biçimde kullanmak olarak tanımlamıştır. Katılımcıların dijital vatandaşlık ön bilgileriyle dijital vatandaşlık öz değerlendirme kapsamlarının genel olarak örtüşmediği görülmüştür. Araştırmaya katılan okul öncesi dönem ebeveynlerinin, çevrimiçi mahremiyet farkındalıklarının orta düzeyde olduğu belirlenmiştir. Ebeveynlerin sosyal ağlarda çocuk mahremiyetinin önemine yönelik farkındalıkları değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgulara göre, ebeveynlerin neredeyse yarısının (%49,1) çocuğuna ait içerikleri yanlış bulmasına rağmen paylaştıkları ortaya konmuştur. Anne babaların sosyal ağlarda çocuklarına yönelik paylaşım alışkanlıkları değerlendirilmiş, elde edilen bulgulara göre; ebeveynlerin %1,4'ü her zaman, %6,4'ü sıklıkla, %39,9'u bazen ve %43,7'si nadiren çocuklarına yönelik paylaşım yaptıklarını; bu paylaşımları yaparken çoğunlukla Instagram kullandıklarını belirtmişlerdir. Ebeveynler, çocuklarına ait görselleri, sosyal ağlarda paylaşma amaçlarını, çocuklara dijital albüm oluşturmak, çocuğun başarılarını duyurmak, uzakta olan akrabalara çocuğun gelişimini göstermek ve ebeveynliğin zevkli yanlarını paylaşmaktan mutlu olmak olarak genellemişlerdir. Yapılan paylaşımların içeriğinin, genellikle çocuğun okul, hobi faaliyetleri, özel gün fotoğrafları ve tatil/seyahat anılarından oluştuğunu belirtmişlerdir. Anne babaların, çocuklarına ilişkin yaptıkları paylaşımlardan doğabilecek risklere yönelik algıları da ölçülmüştür. Ebeveynlerin risk algılarının ve çocuklarının bilgilerini/görselleri paylaşmaları durumunda kendilerine uygulanacak yasal yaptırımların farkında oldukları görülmüştür. Ayrıca, ebeveynlerin dijital vatandaşlık düzeyleri ile çevrimiçi mahremiyet farklılıkları arasında anlamlı bir ilişki bulunamamıştır.