Yardımcı üreme tekniklerinin uygulanmasından doğan hukuki sorunlar
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Trakya Üniversitesi, TIP FAKÜLTESİ, DAHİLİ TIP BİLİMLERİ, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EMBİYE ŞEN
Danışman: AHMET YILMAZ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Yıllar içerisinde infertilite sıklığındaki kademeli artış ile birlikte doğal yollardan çocuk sahibi olamayan kişilerin üreme hakkı, soybağını sürdürme hakkı gibi en temel kişilik haklarından mahrum kalması; toplumun ihtiyaçları ile örtüşen bir gelişim içinde olan tıp biliminin bu yöndeki gelişimini hızlandırmış, 2000'li yıllarda tıp alanında ve genetik teknolojilerinde yaşanan gelişmeler, doğal yoldan çocuk sahibi olamayan çiftlerin çocuk sahibi olmalarının önünü açmıştır. Bu bağlamda, üremeye yardımcı tedavi teknikleri de embriyo transferi, sperm ve oosit donasyonu gibi yöntemlerle üreme hakkının kullanılmasına hizmet etmektedir. Yardımcı üreme tekniklerini kullanarak çocuk sahibi olacak kişilerin kiminle ve ne şekilde üreyip üremeyecekleri hukuki mevzuat ile çeşitli yönlerden sınırlanarak bu kişilerin üreme hakkının kapsamı eşitlik ilkesine aykırı olabilecek şekilde belirlenmiştir. Ülkemizde yapay döllenme çeşitlerinden homolog döllenme vasıtasıyla in vitro fertilizasyon sonucu oluşturulan embriyonun transferi, hukuki düzenlemelerle hüküm altına alınmıştır. İn vitro fertilizasyon ile oluşturulan embriyonun kişiliğinin başlangıcı, soybağı ve mirasçılık gibi konularda hukuki statüsünün belirlenmesi güncelliğini koruyan sorunlardandır. Bu çalışmada, yapay döllenmenin türleri olan homolog ve heterolog döllenme, dondurulmuş embriyo ve taşıyıcı annelik gibi yardımcı üreme tekniklerinin uygulanması ile doğacak çocuklarda kişiliğin başlangıcı, soybağının belirlenmesi ve mirasçılık durumları açıklanmaya çalışılmıştır. Ayrıca, uygulamada karşılaşılan sorunlar ve bu sorunların hukuken nasıl çözümlenebileceğine ilişkin incelemeler yapılmıştır. Bu incelemeler yapılırken; doktrindeki görüşler, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), Anayasa Mahkemesi, Yargıtay ve diğer yargı mercilerinin kararları, Üremeye Yardımcı Tedavi Uygulamaları ve Üremeye Yardımcı Tedavi Merkezleri Hakkında Yönetmelik de dahil olmak üzere bu konulardaki mevzuat hükümlerinden yararlanılmıştır. Anahtar kelimeler: Yapay Döllenme, Taşıyıcı Annelik, Embriyo Transferi, Yapay Döllenmede Soybağı, Dondurulmuş Embriyo.