Bu makalede, I. Dünya Savaşı sırasında ve sonrasında İngiltere’nin İstanbul ve Boğazlar ile ilgili stratejik kararları ve istihbarat raporları incelenmektedir. Kırım Harbi’nde İngiltere ve Osmanlı İmparatorluğu müttefik iken, 1877-78 Osmanlı-Rus Savaşı’nda Osmanlı ordusunun yenilgiye uğraması iki devlet arasındaki ilişkiler açısından ilk dönüm noktasını oluşturmuştur. 1906’da vuku bulan sınır anlaşmazlığı sonrası İngiltere, Gelibolu’yu işgal ederek İstanbul’u ele geçirme planlarını uygulamaya koymanın eşiğine kadar gelmiştir. 1909-1913 yılları arasında Osmanlı idaresinde söz sahibi olan İttihat ve Terakki Fırkası’nın önde gelen isimleri Almanya ile yakın ilişkiler kurmaya devam edince Osmanlı Devleti ile İngiltere arasındaki ilişkiler 1914’te yerini aleni düşmanlığa terk etmiştir. 1918’de İngiliz karar alıcılar tarafından kurulan Politik İstihbarat Dairesi ve Şark Komitesi, Osmanlı topraklarına yönelik İngiliz politikasının şekillenmesinde önemli rol oynamıştır. Bu birimlerde, ünlü tarihçi Arnold J. Toynbee ve Lord Curzon gibi önemli isimler yer almış ve bahsi geçenler İstanbul'un işgalinden Lozan Konferansı’na kadar olan süreçte İngiliz karar alma süreçlerine etki etmiştir. Mart/Nisan 1915’te İngiltere, Fransa ve Rusya arasında imzalanan ve İstanbul ile Boğazları Rusya’ya vermeyi amaçlayan gizli antlaşma planları 1917’deki Rus Devrimi ile akamete uğramış ve 1917 sonrası İstanbul’un geleceği ve boğazların statüsü İngiliz karar alıcılarının ana gündemi haline gelmiştir. Makalede, Arnold Joseph Toynbee ve Lord Curzon tarafından hazırlanan stratejik raporlara dayalı olarak, İngilizlerin İstanbul’un geleceği, Boğazların kontrolü ve Halife-Sultan’ın rolüne dair plan ve tasarıları kapsamlı bir şekilde analiz edilmektedir.
This article examines Britain’s strategic decisions and intelligence reports concerning Istanbul and the Straits during and after World War I. While Britain and the Ottoman Empire were allies in the Crimean War, the defeat of the Ottoman army in the 1877-78 Ottoman-Russian War constituted the first turning point in the relations between the two states. Subsequently, following the border dispute in 1906, Britain came to the brink of implementing plans to seize Istanbul by occupying Gallipoli. Between 1909 and 1913, the prominent figures of the Committee of Union and Progress, who held significant influence in the Ottoman administration, continued to forge close relations with Germany, leading to open hostility between the Ottoman Empire and Britain in 1914. In 1918, the Political Intelligence Department and the Eastern Committee, established by British decision-makers, played a crucial role in shaping British policy towards Ottoman territories. These units included notable figures such as the renowned historian Arnold J. Toynbee and Lord Curzon, who influenced British decision-making processes from the occupation of Istanbul to the Lausanne Conference. The secret treaty signed between Britain, France, and Russia in March/April 1915, which aimed to cede Istanbul and the Straits to Russia, was thwarted by the Russian Revolution of 1917. Consequently, the future of Istanbul and the status of the Straits became the primary agenda for British decision-makers post-1917. The article provides a comprehensive analysis of British plans and designs for the future of Istanbul, the control of the Straits, and the role of the Caliph-Sultan, based on strategic reports prepared by Arnold Joseph Toynbee and Lord Curzon.
