Üniversite Öğrencilerinin Eleştirel Sosyal Medya Okuryazarlığı ve Haberden Kaçınma Davranışı: Pasif İlgisizlikten Seçici Katılıma
Erciyes İletişim Dergisi, cilt.13, sa.1, ss.313-334, 2026 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: 13 Sayı: 1
- Basım Tarihi: 2026
- Doi Numarası: 10.17680/erciyesiletisim.1756262
- Dergi Adı: Erciyes İletişim Dergisi
- Derginin Tarandığı İndeksler: Central & Eastern European Academic Source (CEEAS), Directory of Open Access Journals, TR DİZİN (ULAKBİM)
- Sayfa Sayıları: ss.313-334
- Trakya Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Çalışma, üniversite öğrencilerinin eleştirel sosyal medya okuryazarlığı (ESMO) düzeylerini, söz konusu düzeylerin demografik ve eğitsel değişkenler doğrultusunda nasıl farklılaştığını ve haberden kaçınma davranışlarıyla olan çok boyutlu ilişkisini incelemektedir. 313 öğrenciyle yapılan anket çalışması sonucunda, katılımcıların genel ESMO düzeylerinin ortalamanın üzerinde olduğu ve kadın öğrencilerin erkek öğrencilere kıyasla daha yüksek yeterliğe sahip olduğu saptanmıştır. Bulgular, “ikinci düzey dijital bölünme” teorisiyle uyumlu olarak, sosyal bilimler eğitimi alan öğrencilerin ESMO düzeylerinin uygulamalı bilimlerdekine göre anlamlı derecede daha yüksek olduğunu göstermiştir. Araştırmanın en kritik bulgusu, ESMO’nun haberden kaçınma üzerindeki karmaşık etkisidir: Yüksek okuryazarlık, duygusal olarak yorucu haberlerden kaçınmayı artırırken, haber takibini tamamen bırakma ve şüpheli alternatif kaynaklara yönelme eğilimini ise azaltmaktadır. Araştırmanın bulguları, eleştirel okuryazarlığın pasif bir ilgisizliğe değil, aksine duygusal öz koruma ile seçici katılımı birleştiren bir “şüpheci küratörlük” davranışına yol açtığını ortaya koymaktadır.
This study investigates university students’ levels of critical social media literacy (CSML), the ways in which these levels differ across demographic and educational variables, and their multidimensional associations with news avoidance behavior. Based on a survey of 313 students, the findings indicate that the overall CSML level of participants is above average, with female students demonstrating higher competency than males. Consistent with the “second-level digital divide” theory, the results show that students in social sciences have significantly higher CSML levels compared to those in applied sciences. The study's most critical finding is the complex effect of CSML on news avoidance: high literacy increases the avoidance of emotionally taxing news, while it decreases the tendency to completely abandon news or turn to dubious alternative sources. This suggests that critical literacy does not lead to passive disinterest but rather to a “skeptical curatorship” that combines emotional self-preservation with selective engagement.