GAGAUZ TÜRKÇESİNDE İKİLEMELER

Creative Commons License

Doğan L.

Trakya Eğitim Dergisi, cilt.11, sa.3, ss.1637-1659, 2021 (TRDizin)

Özet

İkilemeler, sadece yan yana gelmiş iki sözcüğün tekrarından ibaret olmayan, bu yolla yeni kavramlar inşa ederek anlamı ve anlatımı güçlendiren dil birlikleridir. Türkçenin en eski dönem eserlerinde dahi kullanımına atıfta bulunulan ikilemeler, anlamı pekiştirmesinin yanı sıra ifadeye renk ve estetik katarlar. Bu açıdan özellikle âşık, şair ve yazarların bir yapıt vücuda getirirken sıklıkla başvurduğu ifade kalıpları olmuşlardır. İkilemelerde söz konusu etkileri sağlayan anlamsal, yapısal ve ses bilimsel özellikler vardır. Bu yüzden ikilemeler taşıdıkları nitelikler bakımından ele alınması gereken bir konudur. Türk dil biliminde konuyla ilgili kapsamlı araştırmalar yapılmıştır. Benzer araştırma ve incelemelerin Türkçenin çoğu lehçesinde de uygulandığı müşahede edilmiştir. Bu çalışmada, Gagauz Türkçesiyle ilgili sözlüklerden, şiir kitaplarından ve diğer birçok kaynaktan tespit edilen ikilemeler; anlam, köken, yapı, sözcük türü ve diziliş olarak çeşitli yönlerden incelenmiştir. İnceleme sonucunda elde edilen veriler sonuç kısmında detaylandırılmıştır.
Reduplications are not only repetition of two words coming side by side but also they are collocations reinforcing meaning and expression by building new concepts. The reduplications to which there is reference in Turkish works of the oldest period, adds color and aesthetics to expression as well as reinforcing the meaning. From this respect they have been expression patterns to which especially minstrels, poets and authors resort frequently while creating a work. There are lexical, stuctural phonological features providing the given effects in the reduplications. Therefore reduplication is a subject that needs to be handled in terms of qualifications that they hold. Comprehensive researches have been carried out related to the subject in Turkish Lingustics. It has been observed that similar researches and studies have been carried out in most dialects of Turkish. In this study, reduplications determined from dictonaries, poetry books, and many other resources related to Gagauz Turkish have been researched in terms of semantics, lexis structure, etymon, formation, word type and sequence. The data acquired as a result of this study has been detailed in the conclusion part.