İnsan bilincindeki konseptleri oluşturan temel araçlar dil ve kültürdür. Bir dil birimi olan deyimler ise kültür taşıyıcılarıdır. Bu bakımdan deyimler, insanlık tarihinin dil, kültür ve ulusal birikimlerini yansıtmakta, farklı kültürlerin dünya görüşü, dil dünya görüşü, ulusal dünya görüşü, tarihi, toplumsal ve kültürel durumu ile maddi ve manevi yaşam koşulları gibi kültürel hayatlarına dair çeşitli ipuçları sunmaktadır. Her ulusun kendine ait bir zaman ritmi ve zaman dili olması bu çalışmanın çıkış noktasını oluşturmaktadır. Çalışmada Türkçede “zaman”, Rusçada “время” ve İngilizcede “time” sözcüğünü içeren deyimler incelenmiş ve bu üç dilde “zaman” konsepti karşılaştırılmıştır. Bu amaçla, söz konusu dillerdeki dil taşıyıcılarının ulusal-kültürel özelliklerini açığa çıkarmayı sağlayan kültürdilbilimsel yöntem kullanılmıştır. Çalışmanın yeniliği insan yaşamında önemli bir yere sahip olan “zaman” konseptinin kültürdilbilimsel yaklaşımla Türkçe, Rusça ve İngilizcede “zaman” sözcüğünün geçtiği deyimlerde karşılaştırmalı olarak ilk kez ele alınmış olmasıdır. Çalışmanın sonucunda, söz konusu dil taşıyıcılarının mantalitelerinin, toplumsal-kültürel özelliklerinin, ulusal bilinçlerinin ve budunkültürel özelliklerinin deyimlerine yansıdığı ve “zamanı” nasıl algıladıkları ile kullandıkları, etnik zaman algıları, evrensel zaman ve zaman dünya görüşleri hakkında önemli ipuçları sunduğu görülmüştür.
Language and culture are the main tools that constitute concepts in human cognition. Being a language unit, idioms are accepted as transmitters of culture. In this respect, idioms represent linguistic, cultural and national background of the history of humanity and gives various clues regarding worldview, linguistic worldview, national linguistic worldview, historical, social, cultural, material and spiritual life conditions of different cultures. The departure point of this study is the fact that each culture has its own time rhythm and time language. In this study, the idioms with the word “zaman” in Turkish, “время” in Russian and “time” in English were examined, and the concept of “time” was compared in these three languages. For this purpose, the cultural linguistic method that enables to foreground national- cultural characteristics of the language transmitters in aforementioned languages was used within the framework of the approach in Russia. The novelty of the study results from the fact that the concept of “time” having a significant place in human life was dealt for the first time comparatively in Turkish, Russian and English idioms that included the word “time” by means of cultural linguistic method. As a result of the study, it was seen that the mentality, social- cultural characteristics, national cognition and etnocultural characteristics of the mentioned language transmitters were reflected in their idioms, and the way they perceived and used “time” gave important clues regarding their ethnic time perception, universal time and time worldviews.
