MULA MUHAMED MESTVİCA’NIN SARAYBOSNA KEFİLEME DEFTERİNDE YER ALAN MAHALLE ADLARI ÜZERİNE
Balkanistik Dil ve Edebiyat Dergisi , cilt.8, sa.1, ss.186-201, 2026 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: 8 Sayı: 1
- Basım Tarihi: 2026
- Doi Numarası: 10.53711/balkanistik.1944534
- Dergi Adı: Balkanistik Dil ve Edebiyat Dergisi
- Derginin Tarandığı İndeksler: TR DİZİN (ULAKBİM)
- Sayfa Sayıları: ss.186-201
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- Trakya Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Mula Muhamed Mestvica’nın 1841 yılında hazırlamış olduğu Kefileme defteri, Saraybosna’nın ilk nüfus sayımı verilerini ihtiva eder. Mestvica’nın düzenlediği Kefileme defteri; Bosna Valisi Vecihi Salih Mehmed Paşa’nın emri üzerine hazırlanmıştır. Türkçe yazılan bu defter, 1970 yılında Saraybosna Şehir Müzesi Müdürü Derviş Korkut tarafından “Popis uzajamnog jamčenja stanovništva u Sarajevu iz 1841. godine” adıyla Boşnakçaya çevrilmiştir. Balkan dillerinde yer alan Türkizmlerin çoğu Osmanlı Türkçesinin kullanıldığı 15. yüzyıldan itibaren alıntılanmaya başlanmıştır. Osmanlı-Türk idaresi boyunca 19. yüzyıla kadar bu etki devam eder. Türkçe; yer, alet, mutfak ve ev gereçlerinin adlarını, mahalle adlarını, İslami kaynaklı kelimeleri, bürokraside ve devlet geleneği içinde kullandığı terimleri bu dillere vermiştir. Sosyal bilimler alanında birçok bilim dalına hizmet eden onomastik bilimi, yer adlarının ve kişi adlarının ortaya konulması neticesinde ait olduğu toplumun sosyal ilişkileri, kültür tarihi ve hâkim olduğu coğrafyalardaki dil varlıklarını ortaya koyar. Osmanlı idaresi döneminde Saraybosna mahalle adları çalışmamızın ana konusunu oluşturmaktadır. Kefileme defterinde yer alan mahalle adları, semantik yapılarına göre tarafımızdan oluşturulan dokuz başlık altında incelenmiştir. Bu mahallelerin sayısı doksan dokuzdur. Mahalle adları, sözcük sayılarına ve yapı özelliklerine göre de değerlendirilmiştir. Makalede, Metvica’nın Kefileme defterinde yer alan mahalle adlarının tespitiyle hem 19. yüzyılda Saraybosna’nın mahalle adları tasnif edilmiş hem bu adlarda kullanılan Türkizmlerin incelemesi yapılmıştır.
The Kefileme Defter compiled by Mula Muhamed Mestvica in 1841 contains data from Sarajevo’s first census. The Kefileme Defter, organized by Mestvica, was prepared on the orders of Vecihi Salih Mehmed Pasha, the Governor of Bosnia. This notebook, written in Turkish, was translated into Bosnian in 1970 by Derviş Korkut, Director of the Sarajevo City Museum, under the title “Popis uzajamnog jamčenja stanovništva u Sarajevu iz 1841. godine.” Most of the Turkisms found in Balkan languages began to be adopted starting in the 15th century, when Ottoman Turkish was in use. This influence persisted throughout the Ottoman-Turkish period until the 19th century. Turkish contributed to these languages the names of places, tools, kitchen and household items, neighborhood names, words of Islamic origin, and the terminology used in bureaucracy and state tradition. Onomastics, a field of study that serves many disciplines within the social sciences, reveals the social relationships, cultural history, and linguistic realities of the societies to which they belong through the analysis of place names and personal names. The neighborhood names of Sarajevo during the Ottoman period form the main focus of our study. The neighborhood names listed in the Kefileme Defter have been examined under nine headings we established based on their semantic structures. There are ninety- nine such neighborhoods. The neighborhood names were also evaluated according to their word counts and structural characteristics. In this article, by identifying the neighborhood names in the Metvica Kefileme Register, both the classification of Sarajevo’s neighborhood names in the 19th century and an analysis of the Turkisms used in these names have been conducted.