Divan Şiirinin/Şairinin Hâb-ı Gafletten İkaz Vazifesi

Creative Commons License

AKÇAY G.

Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi , cilt.4, sa.1, ss.59-77, 2020 (TRDizin)

Özet

“Çevresinde olanları fark edememe, açık gerçeği görememe, dalgınlık, dikkatsizlik, basiretsizlik, aymazlık” olarak tanımlanan gaflet, tasavvufi ıstılah olarak, “kalbin Hak’tan habersiz olması, zikrinden mahrum kalması, ‘Hak’ şeklinde ifadesini bulan açık gerçekleri görememe, dinî hassasiyetlere uymakta idrak eksikliği, nefsin emrine göre hareket etme, her konuda yeterince zikirden mahrum olma” şeklinde manasını bulmuştur. Divan şairlerinin ortak lügatinde yer alan ve uyku hali ile özdeşleştirildiği için “gaflet uykusu” şeklinde ifadesini bulan bu halin keyfiyeti ve onu izale etme yolları başta tasavvufi eserler olmak üzere bu düşünce sisteminin hayallerini ve mecazlarını kullanan edebi mahsullerde çokça karşımıza çıkmaktadır. İncelediğimiz divanlarda gaflet uykusu ibaresinin genellikle her insanın tabii olarak içinde bulunduğu bir hali tarif için kullanıldığını görmekteyiz. Zaman zaman Hak yolunu meslek edinmiş bir salik, çokça da bu yoldaki mürşit rolüne bürünen şair, necat bulmaya çalıştığı gafletin hallerini, gafilin özelliklerini, gaflet uykusundan uyanma yollarını işaret etmek için şiiri vasıta olarak kullanmıştır. Bu haliyle edebi eser, cemiyeti irşat etmede rol oynamaktadır.
Heedlessness which has been defined as “not being awared of the events that take place around, not being able to see the obvious fact, pensiveness, inattentiveness, being lack of foresight, carelessness” attained its meaning in respect to tasavvufian expressions as “the manner of the heart’s being unaware of Hak, deprived of commemorate Him, not being able to see the obvious facts which find expressions as Hak, lack of discernment in regards to religious sensitivities, pursuing behaviors with regard to one's Nefs, deprived of adequate commemorating within every matter”.Since it found place at the common dictionary of the divan poets and also had identified with the state of sleep, essence of this manner which had found its expression as the “drowsiness of heedlessness” and the ways to remove it, coming accross frequently on literary poems, especially on Tasavvufian Poetry, which use of the metaphors and the dreams of that thought system. On the divans that we studied, we observe that the expression called “drowsiness of heedlessness” is being used for defining the manner that every human being is inherently exist in. Every so often, the one who acquires a profession of devoting himself for the way of Hak, or usually a poet who pretends like the guide on that way, used the poetry as means to indicate the states of the heedlessness which he is seeking for the salvation of it, characteristics of the one in heedlessness, and the ways in order to wake up from the drowsiness of heedlessness. In that respect, the literary work comes into play regarding guidence of the society.