Ḳur’ān Tarihi Metinleri Kitābü’l-Meṣāḥif Literatüründeki Tartışmaları Ne Kadar Yansıtır?: İbn Ebū Dāvūd’un Kitābü’l-Meṣāḥif’i ile Ahmet Cevdet Paşa ve Yūsuf eş-Şümünnī’nin Ḳur’ān Tarihleri Üzerine Mukayeseli Bir İnceleme
Uluslararası Oksidentalizm Sempozyumu-II (İslam Medeniyetinde Batı Araştırmaları: 14–19. Yüzyıllar), Siirt, Türkiye, 14 - 16 Mayıs 2026, (Yayınlanmadı)
- Yayın Türü: Bildiri / Yayınlanmadı
- Basıldığı Şehir: Siirt
- Basıldığı Ülke: Türkiye
- Trakya Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Nüzul dönemi başta olmak üzere Ḳur'ān-ı Kerīm’in ḳırāati,
kitābeti ve cem‘i ile ilgili konuları kaleme alan Ḳur'ān tarihi
metinleri, Batı’da yaşanan paradigmatik değişimin neticesinde ortaya çıkan ilgili
tartışmalara cevap niteliğinde kaleme alınmıştır. Bir müdafaa mekanizmasını ne
kadar temsil ettikleri bir yana, evvelemirde konu ile ilgili temel düzeyde
bilgi vermeyi hedefledikleri görülmektedir. Konuya dair tarihsel rivayet malzemesini
kullanma açısından -muhtasar sunum tarzını yansıtacak bazı tasarruflar
haricinde- klasik literatürdeki diğer eserlerden özgün bir yanının olmadığı
görülmektedir. Çalışmanın amacı da bu hipotezin gerçekliğinin içerik analizi
yöntemiyle sınanmasından müteşekkil olmak üzere Ḳur'ān tarihi metinlerinin
herhangi bir yönden özgün olup-olmadığı problematik zemini üzerine tesis
edilmiştir. Buna matufen klasik literatürdeki rivayetleri toplayan kitaplardan
hadis ve tarih kaynakları, konu ile doğrudan ilgili olmayan içeriğe sahip
olmaları nedeniyle ön planda dahil edilmemiş; ancak Kitābü’l-Meṣāḥif literatürü
-özellikle de İbn Ebī Dāvūd’un Kitābü’l-Meṣāḥif’i- muṣḥaf yazımına
dair meseleleri ele alması nedeniyle çalışmanın erken dönemdeki odağı, Ḳur'ān
tarihi çalışmalarının İslam toplumundaki ilk örneklerinden olmaları itibariyle
de Ahmet Cevdet Paşa’nın Tarih-i Kuran’ı ve Yūsuf eş-Şümünnī’nin İm‘ān
fī Cem‘i’l-Ḳur’ān’ı da son dönemdeki odağı olarak seçilmiştir.
Texts on
the history of the Qurʾān that address issues related to the recitation,
writing, and compilation of the Qurʾān—particularly during the period of
revelation—were written as responses to related debates that emerged as a
result of the paradigmatic shift experienced in the West. Regardless of the
extent to which they represent a defensive mechanism, it appears that their
primary aim was to provide basic-level information on the subject. In terms of
their use of historical narrative material related to the topic, they do not
appear to possess any distinctive originality compared to other works in the
classical literature, apart from certain editorial choices reflecting a concise
mode of presentation.
Accordingly, the aim of this study is to test the validity of this hypothesis
through the method of content analysis, and it is grounded in the problematic
of whether texts on the history of the Qurʾān are original in any respect. In
this context, books that compile reports in the classical literature—such as ḥadīth
and historical sources—were not prominently included due to their inclusion of
content not directly related to the subject. However, the Kitāb al-Maṣāḥif
literature—especially Ibn Abī Dāwūd’s Kitāb al-Maṣāḥif—was selected as
the focus of the study’s early period because of its engagement with issues
concerning the writing of the muṣḥaf. Likewise, Tārīkh al-Qurʾān by Aḥmad
Cevdet Pasha and Imʿān fī Jamʿ al-Qurʾān by Yūsuf al-Shumunnī were
chosen as the focus of the later period, as they represent some of the earliest
examples of Qurʾānic history studies within Islamic society.