Samipaşazade Sezai’nin Bir Yaz Gecesi Hikâyesinde Garbiyatçılık ve İdeal Genç Tasavvuru

Yenileşme dönemi Türk edebiyatının öncü isimlerinden biri de Samipaşazade Sezai’dir. Sağlığında, Sergüzeşt, Küçük Şeyler gibi eserleri yayımlayarak Türk edebiyatında ses getirmiş olan yazarın kitaplarına girmeyen başka eserleri de vardır. Bunlardan biri olan, 1925 yılında tefrika ettiği ‘Bir Yaz Gecesi’ isimli hikâye, yazıldığı dönemin sosyal ve siyasal koşullarını kurmacaya aksettirmiş bir eserdir. Tefrika edildiği 1925 Türkiye’si ve dünyasının bir değerlendirmesini yapan bu hikâye değerlendirme yapabilmek için de sık sık geçmiş ve şimdi kıyaslaması yapmayı tercih eder. Bu kıyaslamalardaki taraflar ise Osmanlı yönetimi ve Atatürk Türkiye’sidir. Yazarın bu kıyaslamalarda geçmişe ve geçmişten gelen âdet ve yaşayışa karşı olumsuz, Cumhuriyet Türkiye’sine karşı ise koşulsuz şekilde olumlu bir tavır takındığı fark edilir. Buradan da angaje bir edebiyat ürünü olduğu anlaşılabilen hikâyenin bir başka yönü Batı ile ilgili yorumlar içermesidir. Garbiyatçılığın alanına giren bu yorumlarda Batı’ya yönelik körü körüne bir hayranlık değil temkinli bir öykünmecilik satırlara yansımıştır. Savaşların getirdiği yıkım ve psikolojik çöküntüye rağmen Batıdan vazgeçilmeyişi, metinde örtük olarak ‘muasır medeniyetler’ seviyesine çıkabilmek için Batı’nın örnek alınmasının zorunlu olduğu şeklinde okura hissettirilir. Son olarak hikâye esasında nişanlı bir çifti konu aldığı için bu gençler üzerinden yazar, yeni Türkiye’nin gençlerine de mesaj vermek ister. Başlangıçta, Tanzimat sonrası kurmacasında sıklıkla rastlanılan romantik bir çift olarak çizilen nişanlı çift, hikâye ilerledikçe yazarın ele aldığı siyasi ve sosyal yorumların gölgesinde kalır. Öyle ki hikâyede bu aşk hikâyesini mutlu sonla tamamlamak yerine yazar, bu gençler üzerinden okura bazı fikirler iletmek ister. Metin içinde gençlere iletilmek istenen fikirler irdelenirken yazarın, erkek karakteri kahramanlaştırıp yücelttiği, kadın karakteri ise eleştirel bir söylemle sunduğu sonucuna ulaşılmıştır.