İngiltere, 1877’de Dışişleri Bakanlığı, 1889-1914 arasında İstanbul’daki askeri ataşeleri, 1906’da Deniz İstihbarat Dairesi, Genelkurmay Başkanlığı ve Savaş Bakanlığı aracılığıyla Rumeli, İstanbul, Çanakkale/Gelibolu yarımadası hakkında ayrıntılı raporlar oluşturmuştur. Dış istihbarat kurumları tarafından farklı tarihlerde hazırlanan bu rapor- lar özellikle de 1906’da Britanya’nın tek bir tasarıya odaklanması sonucu doğurmuştur. Bu da Gelibolu’nun işgali ve Türklerin İstanbul’dan çıkarılması tasarısıdır. 1906’da İngiliz Genelkurmayı ve Savaş Bakanlığı tarafından hazırla- nan “War with Turkey” başlıklı rapor İngiltere’nin 1915’te Gelibolu’ya düzenlediği amfibi harekât öncesi hazırladığı en detaylı işgal planlarından biri olması itibariyle Türk tarihi açısından son derece önemlidir. 1906, Türk-İngiliz iliş- kileri açısından 1877-78 Osmanlı-Rus Harbi’nden sonraki en kritik dönüm noktasıdır. İngiliz Genelkurmay Başkan- lığı ile Savaş Bakanlığı tarafından hazırlanan ve iki bölümden oluşan bahsi geçen raporun birinci bölümünde II. Ab- dülhamid devrinde Rumeli, Gelibolu ve Çanakkale’nin tarihi coğrafyası, demografik yapısı ve Mart 1906’da Türk or- dusunun kuvvet miktarına dair önemli bilgi ve istatistikler bulunmaktadır. İkinci bölüm, Çanakkale Boğazı’nı ele ge- çirmek amacıyla Gelibolu yarımadasının İngiliz deniz ve kara kuvvetlerinin amfibi harekâtı ile nasıl işgal edileceğine dair yirmi yedi maddeden oluşan son derece ayrıntılı bir rehber niteliğindedir. Bu makalede, 1906 tarihli rapor Türk- çeye kazandırıldıktan sonra 1906’daki tasarı ile 1915’teki harekât arasındaki benzerlik ve değişikliklere temas edil- mektedir. İngilizlerin 1915’teki Gelibolu çıkarmasının I. Dünya Harbi esnasında aniden alınmış bir karar olmayıp kökleri 1877-78 Osmanlı-Rus Harbi’ne uzanan ve 1906’da olgunlaşarak uygulamanın eşiğine kadar gelen nihayet 1915’te hayata geçirilen köklü bir planın parçası olduğu ortaya konulmaya çalışılacaktır.
Britain, through the Foreign Office in 1877, its military attachés in Istanbul between 1889 and 1910, the Naval Intel- ligence Department in 1906, the General Staff and the War Office, produced detailed reports on Rumelia, Istanbul and the Dardanelles/Gallipoli peninsula. The result of these reports, produced at different times by foreign intelli- gence services, was the concentration of British efforts on a single proposal, particularly in 1906. This is the occupa- tion of Gallipoli and the expulsion of Turks from Istanbul. The report entitled ‘War with Turkey’, prepared by the British General Staff and the War Office in 1906, is extremely important in Turkish history as it is one of the most detailed invasion plans prepared by the British before the Gallipoli amphibious operation in 1915. 1906 was the most important turning point in Turkish-British relations after the Russo-Turkisg War of 1877-78. The first part of the report, which was prepared by the British General Staff and the War Office, contains important information and statistics on the historical geography and demographic structure of Rumelia, Gallipoli and Dardanelles during the reign of Abdülhamid II, and the strength of the Turkish army in March 1906. The second part is a highly detailed guide to the occupation of the Gallipoli Peninsula by British naval and land forces in an amphibious operation, con- sisting of twenty-seven items. After translating the 1906 report into Turkish, this article discusses the similarities and differences between the 1906 plan and the 1915 operation. It seeks to show that the British landing at Gallipoli in 1915 was not a sudden decision taken during the First World War, but part of a deep-rooted plan that had its roots in the Ottoman-Russian War of 1877-78, matured to the point of implementation in 1906, and was finally realised in 1915.
