Gagauz Türkleri bugün önemli bir çoğunluğu Moldova olmak üzere Ukrayna, Kazakistan, Azerbaycan, Yunanistan, Bulgaristan, Romanya ve Türkiye’de dağınık olarak yaşamaktadırlar. 1979 ve 1989 nüfus sayımlarında Beyaz Rusya ile Özbekistan’da da Gagauzların yaşadığı tespit edilmiştir.Yoğunluklu olarak yaşadıkları bölge ise Moldova’ya bağlı Gagauz Yeri Özerk Bölgesi’dir. Gagauz Türkçesi yönlere göre Güney Batı grubuna, kavimlere göre ise Oğuz grubuna dâhil olup Türkiye Türkçesi’nin Rumeli ağızlarına en yakın olan Türk lehçesidir. Kelime dağarcığı, cümle yapısı ve öge diziliminde Gagauz Türkçesine en yakın yazı dili Türkiye Türkçesidir. Türkiye Türkçesi ile ortak yanları olduğu gibi farklı özellikleri de bulunmakta olup bu farklılıkların başında devrik cümle yapılarının gözle görülür bir şekilde fazlalığı dikkat çekmektedir. Türkiye Türkçesi ölçünlü dilinde de kimi zaman heyecan veya onarım gibi sebeplerle devrik cümle kuruluşlarına rastlanmaktadır. Bu durumun Gagauz Türkçesinin en önemli ayırt edici özelliklerinden olan devrik cümle kuruluşlarıyla paralel olup olmadığı veya –varsakuruluş sebebinin farklılıkları tespit edilmeye çalışılacaktır. Bu çalışmada Gagauz Türkçesi söz diziminin en tipik özelliği olan “devrik cümle” yapısı, Gagauz edebiyatından seçilmiş metinler üzerinde ayrıntılı olarak incelenecek ve tamlamalar, birleşik cümleler, heyecan cümleleri gibi farklı yapılar ele alınarak Türkiye Türkçesi ölçünlü dilinin öge dizilişiyle mukayese edilecektir.
Gagauz live dispersedly in Ukraine, Kazakhstan, Azerbaijan, Greece, Bulgaria, Romania, Turkey and mainly in Moldova. At the 1979 and 1989 censuses, it was recorded that Gagauzian inhabit Belarus and Uzbekistan, too. The region where they predominantly live is the “Gagauz Yeri Autonomous Region” of Moldova. Gagauz Turkish is classified within the southtwestern branch of Turkic languages on the basis of the directions and within the Oghuz branch on the basis of tribes while it is closest Turkish dialect to the Rumelian dialects of Turkey Turkish. Turkey Turkish is the closest written language to Gagauz Turkish in terms of vocabulary, sentence structure and syntax. It bears common features with Turkey Turkish as well as different features, and as a prominent difference, the abundance of inverted sentence structures draws attention. Inverted sentences also exist in Turkey Turkish and are employed for rendering excitement or repair. It is questioned if this usage is parallel with the formation of inverted sentence structures, which are deemed as the most distinctive features of Gagauz Turkish. It is aimed at determining the reasons for the differences in such formations. In this study, the "inverted sentence" structure, which is the most typical feature of Gagauz Turkish syntax, will be examined in detail on selected texts from Gagauz literature, and different structures such as phrases, compound sentences, excitement sentences will compared with the syntax of Turkey Turkish.
