21. Bulgaristan’da yayınlanan Yeni Işık (Nova Svetlina 1971-1985) Gazetesindeki edebi malzemeler üzerine bir değerlendirme

Doğan L., GÜLVODİNA G.

RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, sa.33, ss.338-357, 2023 (TRDizin)

Özet

Tarihsel süreçte birbiriyle ilintili olarak gelişim gösteren Bulgaristan Türkçe süreli basını ve Bulgaristan Türk edebiyatının geçmişi Osmanlı Dönemi’ne kadar uzanmaktadır. O dönemde oldukça zengin ve renkli olan bu iki alanın 2. Dünya Savaşı ve sonrasında pek çok darbe aldığı ve yaşanan siyasi gelişmelerden olumsuz etkilendiği görülmektedir. Çalışma konumuz olan Yeni Işık (Nova Svetlina), bu süreçte yayın hayatına başlayan ve 45 yıl yayınlanan bir gazetedir. Çalışmanın giriş kısmında Bulgaristan Türkçe süreli basını hakkında bilgi verilmiş ve Bulgaristan Türk edebiyatı etrafında gelişen edebi türlere değinilmiştir. Devamında Yeni Işık gazetesinin yayın politikası, yayın içeriği ve yayın süreçleri ile ilgili bilgiler paylaşılmıştır. Çalışmada gazetenin Bulgaristan Sofya Milli Kütüphanesi’nden erişebildiğimiz 1971-1985 yılları arası incelenmiş, tespit edilen edebi türler biçim ve içerik bakımından değerlendirilmiştir. Yapılan taramalarda türkü, masal, fıkra gibi halk edebiyatı ürünlerinin yanı sıra hikâye, sohbet, deneme, gezi yazısı ve şiirlere sıkça rastlanmıştır. Bu türlerin içinde en çok yer ayrılan edebi türler şiir ve hikâyedir. Bu nedenle bu iki türe inceleme bölümünde daha ayrıntılı değinilmiştir. Yapılan incelemelerde her iki türün şekil ve içerik bakımından oldukça zengin, dil ve üslûp özellikleri açısından da benzer olduğu saptanmıştır. Çalışmanın asıl amacı derginin içinde bulunduğu siyasi profili göz önünde bulundurarak yazar ve şairlerin kaleme aldığı eserleri topluma kazandırmaktır. Gazetenin 1985 yılından sonra tamamen Bulgarca yazı diline geçmiş olması sebebiyle elde edilen veriler Bulgaristan’da hala yaşatılan Türkçe için son derece kıymetlidir.
The history of Bulgarian Turkish periodicals and Bulgarian Turkish literature, which developed in relation to each other in the historical process, dates back to the Ottoman Period. It is seen that these two areas, which were quite rich and colorful at that time, received many blows during and after the Second World War and were adversely affected by the political developments. Our subject of work, Yeni Işık (Nova Svetlina), is a newspaper that started its publication life in this process and has been published for 45 years. In the introduction part of the study, information about the Bulgarian Turkish periodicals was given and the literary genres that developed around Bulgarian Turkish literature were mentioned. Afterwards, information about the publication policy, content and processes of Yeni Işık Newspaper was shared. In the study, the newspaper, which we can access from the Bulgarian Sofia National Library, was examined between 1971 and 1985, and the identified literary genres were evaluated in terms of form and content. In the scans made, besides folk literature products such as folk songs, tales and anecdotes, stories, conversations, essays, travel writings and poems were frequently encountered. Among these genres, the most common literary genres are poetry and stories. For this reason, these two types are discussed in more detail in the review section. In the examinations made, it has been determined that both genres are very rich in form and content, and similar in terms of language and stylistic features. The main purpose of the study is to bring the works written by writers and poets into society, taking into account the political profile of the journal. Since the newspaper was completely written in Bulgarian language after 1985, the data obtained is extremely valuable for Turkish, which is still alive in Bulgaria.