Bu makale The Grande Turke Süleyman the Magnificent, Sultan of the Ottomans adlı metnin metinsiz geri çevirilerine ilişkin bir örnek durum çalışması aracılığıyla bir metnin kendi kültürüne geri dönmesini sağlayan bu tür çeviride çevirmenlerin ve editörlerin çeşitlilik gösteren çeviri kararlarını mercek altına almayı amaçlamaktadır. Çalışma ayrıca, özellikle yan metin çevirisinden hareketle, söz konusu metinlerde yerlileştirme ve yabancılaştırma çeviri yöntemleri arasındaki ayrımın nasıl çeşitlilik gösterebileceğini incelemeye çalışmaktadır. Vigo üniversitesindeki bir grup araştırmacı tarafından kavramsallaştırılan, Yuste Frías (2012, 2015) tarafından geliştirilen ve Çeviribilim araştırmalarında halihazırda zaten bir süredir kullanılmakta olan “yan metin çevirisi” (paratranslation), çeviri yöntemlerini yeniden ele almaya ve çeviri kararlarının nasıl çeşitlenebileceğini yeniden vurgulamaya imkân sunması bakımından dikkate değer bir araştırma alanıdır. Çalışmanın odağında yer alan kaynak metin Osmanlı İmparatorluğu’nun onuncu Sultanı olan Süleyman’ın hayatını doğumundan ölümüne kadar detaylı olarak ele alması nedeniyle Türk tarihi ve kültüründe önemli bir yere sahiptir. Metin İngiliz yazar Fairfax Downey (1893-1990) tarafından 1929 yılında yazılmış olup farklı çevirmenler tarafından üç defa Türkçeye çevrilmiştir. Çalışma kapsamında, kaynak metin ile çok fazla yan metinsel unsur eklemesi barındıran ve özel bir geri çeviri türü olarak bilinen metinsiz geri çeviriler, yan metin çevirisi bağlamında karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Çalışma bulguları söz konusu kaynak metnin ülkesine yaptığı geri dönüşlerinde uygulanan yan metin çevirilerinin metinsiz geri çevirilerde farklı çeviri eyleyicilerinin yazarsal (authorial) ve müdahaleci çeviri kararlarını saptayabilmeye olanak verdiğini göstermiştir. Ayrıca bu çalışma farklı bir çeviri yöntemi olarak “yeniden yerlileştirmenin” metinsiz geri çeviri gibi farklı çeviri uygulamalarında kullanabileceğine tanıklık etmiştir.
This article intends to scrutinize various translation decisions of translators and editors intranslating a text back to its culture through a case study of textless back translations of TheGrande Turke Süleyman the Magnificent, Sultan of the Ottomans. It also makes an attempt toexplore how the traditional distinction between domestication and foreignization translationmethods might vary in these texts with a special reference to paratranslation. Paratranslation,coined as a term by a Translation and Paratranslation (T&P) research group at the University ofVigo, developed by Yuste Frías (2012, 2015) and already used in the research of translation studiesfor a while, is worthy of special attention for it enables to re-evaluate translation methods and reemphasize how translation decisions might become diversified. The source text at the focal pointof the study is considered to have a crucial place in Turkish history and culture for it narrates thetenth Sultan of the Ottoman Empire, Süleyman’s life from birth to death in detail. It was writtenby the English writer Fairfax Downey (1893-1990) in 1929 and translated into Turkish three timesby different translators. The source text and textless back translations, known as a specific kind ofback translation, have been analyzed comparatively in terms of paratranslation within the scopeof this study since the texts included the addition of abundant paratextual elements. The findingshave shown that paratranslations employed in the source texts’ repatriations allow to pinpointdifferent translation agents’ authorial or interventionist decisions in textless back translations.Additionally, the present study has witnessed that “re-domestication” as a more distincttranslation method might be employed in different cases of translation such as textless backtranslations.
