GAGAUZ ATASÖZLERİNİN SENTAKSI ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

Creative Commons License

Doğan L., erdin c.

Turkish Studies - Language and Literature, cilt.14, sa.3, ss.1159-1187, 2019 (TRDizin)

Özet

Günlük konuşma dilinde ve yazı dilinde çeşitli amaçlarlakullanılan, kullanıldığı bağlamda anlatımı daha etkili ve çarpıcı kılanatasözleri, Gagauz Türkçesinde söleyiş terimiyle karşılanır. Gagauz halkedebiyatı sözlü malzeme bakımından bir hazinedir. Bu hazinenin önemlibir parçasını da atasözleri oluşturur. Her toplum gibi Gagauz Türkleride kendi dil yapılarına ve kültürlerine özgü atasözleri meydanagetirmişlerdir. Bu bakımından atasözleri gerek Gagauz Türkleriyle ilgilipek çok konu hakkında bilgi edinilmesinde gerekse Gagauz Türkçesininses ve şekil özellikleri ile söz diziminin görülmesinde çalışılabilecek halkedebiyatı türlerindendir.Toplumların atasözleri, genellikle farklı disiplinler tarafından türlükonular içerisinde değerlendirmeye alınır. Buna karşılık Gagauzatasözleri üzerinden Gagauz Türkçesi ve Gagauz Türkleriyle ilgiliyürütülmüş araştırmalar oldukça azdır. Günümüze kadar yapılanaraştırmalara göz atıldığında ise Gagauz atasözlerinin cümle yapısıbakımından ele alınmadığı görülür. Bu çalışmada Gagauz atasözlerinincümle yapısını ortaya koymak amaçlanmıştır. Çalışma, TürkiyeTürkçesiyle beraber kısmen de olsa Gagauz Türkçesindeki cümle yapısısınıflandırmaları göz önüne alınarak oluşturulmuştur. Buna göreGagauz atasözleri basit, birleşik, sıralı, bağlı ve ara sözlü (cümleli) cümleşeklinde sınıflandırılarak beş ana başlıkta ele alınmıştır. Birleşik cümleyapısındaki Gagauz atasözleri ayrıca kendi içinde gruplandırılmıştır.Yapısına göre sınıflandırılan Gagauz atasözleri ilgili başlığın altındayükleminin türüne, yerine ve anlamlarına göre de değerlendirilmiştir.
Proverbs which are used in daily spoken and written language for various purposes and make the expression more effective and striking in the context in which it is used is met with the term "articulation" in Gagauz Turkish. Gagauz folk literature is a treasure in terms of verbal material. Proverbs are an important part of this treasure. Like every society, Gagauz Turks created proverbs specific to their language structures and cultures, too. In this respect, proverbs are one of the types of folk literature that can be studied both in terms of acquiring information about Gagauz Turks and in examining the sound and shape features and syntax of Gagauz Turkish. Proverbs of societies are generally evaluated by different disciplines in various subjects. On the other hand, there are few researches about Gagauz Turkish and Gagauz Turks over Gagauz proverbs. When looked at the research done up to the present, it is seen that the proverbs of Gagauz are not considered in terms of sentence structure. The study was conducted with considering the sentence structure classifications in Turkey Turkish and -in part- in Gagauz Turkish. According to this, Gagauz proverbs are classified as simple, compound, sequential, connected and parenthetical sentence and evaluated under five main headings. Gagauz proverbs in the compound sentence structure are also grouped in itself. Gagauz proverbs classified according to their structure were also evaluated according to the type, place and meaning of the predicate under the relevant title.