VERİ ZARFLAMA ANALİZİ İLE HAYAT DIŞI SİGORTA FAALİYETLERİNİN VERİMLİLİK VE ETKİNLİK ANALİZİ: TÜRKİYE UYGULAMASI

Creative Commons License

YILMAZ M. A.

Akademik Hassasiyetler, sa.30, ss.283-314, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu çalışma, Türkiye’de faaliyet gösteren hayat dışı sigorta şirketlerinin 2024 yılına ait göreli verimlilik düzeylerini Veri Zarflama Analizi (VZA) ile incelemektedir. Araştırmada, Türkiye Sigorta Birliği tarafından yayımlanan şirket bazlı mali tablo verileri kullanılmış; veri temizleme ve aşırı uç değer analizi sonrasında 20’si yerli, 16’sı yabancı sermayeli olmak üzere toplam 36 şirket değerlendirmeye alınmıştır. Analizde çıktı odaklı CCR ve BCC modelleri birlikte uygulanmıştır. Özsermaye, satış şekli bazında prim üretimi ve toplam faaliyet gideri girdi değişkenleri; dönem net kârı ile hayat dışı teknik gelir ise çıktı değişkenleri olarak modele dâhil edilmiştir. Bu çerçevede toplam teknik etkinlik ve saf teknik etkinlik birlikte incelenmiş; ölçek boyutu ise CCR ve BCC skorlarının birlikte değerlendirilmesi ile CCR/BCC oranı üzerinden yorumlanmıştır. Ayrıca VZA sonucunda elde edilen skorlar, yerli ve yabancı sermayeli şirketler arasında anlamlı bir farklılık bulunup bulunmadığını belirlemek amacıyla Mann-Whitney U testi ile incelenmiştir. Bulgular, CCR modeline göre dört şirketin toplam teknik etkinliğe ulaştığını, BCC modeline göre ise saf teknik etkinlik bakımından etkin şirket sayısının daha yüksek olduğunu göstermektedir. Etkin olmayan şirketlerde aynı girdi düzeyi korunarak çıktılarda farklı oranlarda iyileştirme potansiyeli bulunduğu saptanmıştır. Yabancı sermayeli şirketlerin benchmark olarak daha sık göründüğü belirlenmekle birlikte, etkinlik skorları bakımından sermaye yapısına bağlı istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamıştır. Sonuçlar, sektörde gözlenen performans kayıplarının önemli bir bölümünün ölçek uyumsuzluklarıyla ilişkili olduğunu göstermektedir.
This study examines the relative efficiency levels of non-life insurance companies operating in Türkiye in 2024 using Data Envelopment Analysis (DEA). The analysis is based on company-level financial statement data published by the Insurance Association of Türkiye. After data cleaning and outlier screening, the final sample consisted of 36 companies, including 20 domestic and 16 foreign-owned firms. Output-oriented CCR and BCC models were applied in tandem. Equity, premium production by sales channel, and total operating expenses were included as input variables, while net profit for the period and non-life technical income were treated as output variables. In this way, total technical efficiency and pure technical efficiency were examined together, while the scale dimension was interpreted through the comparative analysis of CCR and BCC scores and the CCR/BCC ratio. In addition, the scores obtained from DEA were tested by the Mann-Whitney U test in order to examine whether there was a significant difference between domestic and foreign-owned firms. The findings show that four companies were fully efficient under the CCR model, whereas the number of efficient firms was higher under the BCC model. For inefficient firms, different levels of output improvement potential were identified while keeping the existing level of inputs unchanged. Although foreign-owned firms appeared more frequently as benchmarks, no statistically significant difference was found between the two groups in terms of efficiency scores. The results suggest that a considerable part of the performance losses observed in the sector is related to scale mismatch.