İstiklâl Marşı’nın Söylem Gücünü Oluşturan Psikolojik Nedenler
Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, cilt.66, sa.1, ss.1-14, 2026 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: 66 Sayı: 1
- Basım Tarihi: 2026
- Doi Numarası: 10.33171/dtcfdergisi.1730011
- Dergi Adı: Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi
- Derginin Tarandığı İndeksler: Central & Eastern European Academic Source (CEEAS), Humanities Abstracts, MLA - Modern Language Association Database, Directory of Open Access Journals, TR DİZİN (ULAKBİM), MLA International Bibliography
- Sayfa Sayıları: ss.1-14
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- Trakya Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Türkiye Cumhuriyeti’nin millî marşı olan İstiklâl Marşı, bu nitelemeden çok daha fazlasına sahip söylem gücü yüksek bir şiirdir. Marş’ın söylem gücünde Millî Mücadele yıllarında yaşanan zorluklar şüphesiz etkilidir. Fakat zorlu şartların etkisi, tek başına İstiklâl Marşı’ndaki ifade kudretini açıklamak için yeterli değildir. Nitekim aynı zorlu şartlara şahit olmuş pek çok şair arasından İstiklâl Marşı yazması en çok Mehmet Âkif’ten beklenir. Marş’ın sahip olduğu metinsel kudreti ortaya çıkartan bir diğer etmen şiirin özellikle kendi döneminin okuru üzerinde bıraktığı psikolojik etkidir. Kimi zaman sosyal ve siyasi şartlarla iç içe geçmiş bu psikolojik etki Freud’la beraber hızla gelişen psikanalitik eleştirinin imkânlarıyla ortaya çıkarılabilir. Özellikle rüyalardan yararlanıp analitik psikolojiyi kuran Jung’un arketip kavramı ile dilbilimi ve antropolojiyle psikanalizi birleştiren Lacan’ın büyük Öteki, gösteren-gösterilen kavramları İstiklâl Marşı’nın farklı bir boyutta çözümlenmesini sağlayan önemli kavramlardır. Dolayısıyla bu çalışma İstiklâl Marşı’nın psikanalitik eleştirinin yöntemleriyle çözümlenmesine odaklanmakta, bunun yanında bir metin olarak İstiklâl Marşı’nın diğer metinlerle kurduğu ilişkiye de yer vermektedir. Okur üzerindeki psikolojik etkinin nedenlerinden biri de İstiklâl Marşı’nın büyük metinlerle olan yakınlığıdır. Bu sebeple çalışma önce metinlerarası ilişkiye vermekte, ardından Jung ve Lacan’ın psikanalitik yaklaşımlarıyla İstiklâl Marşı’nın metinsel kudretinin psikolojik kaynakları çözümlenmeye çalışılmaktadır.
The national anthem of the Republic of Turkey, the National Anthem, is a poem with a high power of discourse that has much more than this characterization. The fact that it came out of the dark days of the years of the National Struggle is undoubtedly effective in the discursive power of the Anthem. However, the effect of harsh conditions alone is not enough to explain the power of expression in the Anthem of Independence. As a matter of fact, among the many poets who witnessed the same difficult conditions, Mehmet Akif is the most expected to write the Anthem of Independence. Another factor that reveals the textual power of the Anthem is the psychological impact of the poem, especially on the readers of its period. This psychological effect, which is sometimes intertwined with social and political conditions, can be revealed through the possibilities of psychoanalytic criticism, which developed rapidly with Freud. In particular, Jung's concept of archetype, which utilized dreams and established analytical psychology, and Lacan's concepts of the big Other, signifier-signified, which combined linguistics and anthropology with psychoanalysis, are important concepts that enable the analysis of the National Anthem in a different dimension. Therefore, this study focuses on the analysis of the Turkish National Anthem with the methods of psychoanalytic criticism, but also includes the relationship between the Turkish National Anthem as a text and other texts. Ultimately, one of the reasons for the psychological effect on the reader is the proximity of the Turkish National Anthem to great texts. For this reason, the study first focuses on the intertextual relationship and then tries to analyze the psychological sources of the textual power of the Turkish National Anthem through the psychoanalytic approaches of Jung and Lacan.