İNGİLİZ BELGELERİNE GÖRE İSTİBDÂT VE MEŞRUTİYET EKSENİNDE MAKEDONYA’DA BULGAR ÇETELERİNİN DURUMU

Creative Commons License

TAĞ M.

Trakya Üniversitesi Balkan Araştırma Enstitüsü Dergisi, cilt.15, sa.1, ss.263-294, 2026 (ESCI, TRDizin)

Özet

19. yüzyıl ile birlikte ortaya çıkan milliyetçi hareketlenmeler Osmanlı Devleti’nin yıkılışını hızlandıran etkiler meydana getirmiştir. Milliyetçi düşünce ile gelişen isyanlar ve bu isyanların neticesinde kurulan yeni devletler Osmanlıların Balkan topraklarındaki hâkimiyetini daraltmıştır. Osmanlı hâkimiyetinin mevcut olduğu bölgeler ise farklı etnik unsurların sebep olduğu çatışmalara sahne olmuştur. Rum, Bulgar ve Sırplar 19. yüzyılın son çeyreğinde ve 20. yüzyılın başlarında meydana getirdikleri kendi millî yapılanmalarının da etkisi ile Osmanlı Balkanlarında yayılma planları gerçekleştirmek istemiştir. Bu manzara içerisinde “Makedonya Sorunu” olarak adlandırılan anarşi ortamı Selanik, Manastır ve Kosova vilayetlerini içine alan coğrafi alanın etrafında gelişmiştir. Makedonya’nın şiddet ile anılması ise bölgenin yerel unsurları tarafından kurulmuş olan çetelerin girişmiş olduğu kanlı çatışmalardır. Yeni küçük ulus devletlerin de bölgedeki yayılma planları doğrultusunda desteklenen bu çeteler, Makedonya’da hem kendi aralarında hem de bölgedeki kolluk kuvvetleri ile çatışmalara girmiştir. Bahsedilen çetelerin her biri ayrı bir çalışma konusu olmakla birlikte burada Bulgar çetelerinin durumuna odaklanılacaktır. Genel değerlendirmeler ile birlikte daha mikro düzeyde çatışmanın en yoğun yaşandığı meşrutiyet öncesi dönemden yani “İstibdat”dan, meşrutiyet ile birlikte ortaya çıkan “hürriyete” geçiş sürecine odaklanılacaktır. Çalışmada İngiliz diplomatik ve askeri temsilcilerinin bölgeden bazen günü gününe bazen de çeşitli zamanlarda iletmiş oldukları raporlar ana kaynak olarak kullanılacaktır.
The nationalist movements that emerged in the 19th century accelerated the collapse of the Ottoman Empire. Rebellions fuelled by nationalist ideology and the new states established as a result of these rebellions reduced Ottoman rule in the Balkans. The regions under Ottoman rule experienced conflicts stemming from diverse ethnic groups. The Greeks, Bulgarians, and Serbs sought to implement expansion plans in the Ottoman Balkans, shaped by national structures formed in the late 19th and early 20th centuries. Within this landscape, the anarchic environment known as the ‘Macedonian Question’ developed around the geographical area encompassing the provinces of Salonica, Monastir, and Kosovo. Macedonia's association with violence stems from the bloody conflicts initiated by armed bands established by local groups in the region. Supported by the expansion plans of the new small nation-states in the region, these armed bands clashed both among themselves and with law enforcement forces in Macedonia. While each of these armed bands is a distinct subject of study, this article focuses on the situation of the Bulgarian armed bands. Along with general assessments, the focus will be on the transition from the pre-constitutional period, when the conflict was most intense, to the emergence of ‘freedom’ with the advent of the constitutional monarchy. Reports from British diplomatic and military representatives in the region, sometimes sent daily and at other intervals, will serve as the primary source for the study.