Anayasanın 14. maddesi, “Temel hak ve hürriyetlerin kötüye kul-lanılamaması” başlığıyla temel hak ve hürriyetlerin hangi amaçlara yö-nelik olarak kullanılamayacağını ve müeyyidesinin kanunla belirlenece-ğini hüküm altına alan bir düzenlemedir. 1971 yılında yapılan değişiklik-le ilk kez 1961 Anayasasında yer alan hüküm, 1982 Anayasasında da yerini korumuş, 2001 yılında yapılan değişiklikle kapsam bakımından daraltılmış, anayasal hak ve özgürlüklerin kullanımı daha az sayıda amaç bakımından yasaklanmış ve yasağa aykırı fiillerin bir “faaliyet” ile orta-ya konması halinde müeyyideye tabi olacağı hükme bağlanmıştır. Ancak ilgili hükümde belirtilen amaç ve kavramlar oldukça soyut niteliklidir. Diğer yandan bu amaçlara yönelik faaliyetlerin sadece aktif fiilleri mi kapsadığı, düşünce açıklamalarının bu kapsam içinde yer alıp almadığı belirsizdir. Kanun koyucu, Ceza Kanunu ve Terörle Mücadele Kanunu gibi bazı kanunlarla bu hükmü somutlaştırma çabasına girişmiş olmakla birlikte, ilgili kanun hükümlerinin de yeterli açıklık ve belirliliğe sahip olduğunu, hukuk güvenliği ilkesine uyacak ölçüt ve güvenceleri içinde barındırdığını söylemek mümkün değildir. Bu durum yargı kararlarında da farklı içtihatlara yol açmakta, giderilemeyen ihlaller İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi (İHAM)’ne ya da bireysel başvuru yolunun açılma-sıyla birlikte Anayasa Mahkemesi önüne götürülmekte ve birçoğu hak-kında ihlal kararı verilmektedir. Hal böyleyken, Anayasa’nın yasama dokunulmazlığı kurumunu düzenleyen 83. maddenin 2. fıkrasında Anayasanın 14. maddesindeki durumların yasama dokunulmazlığının kapsamı dışında tutulacağına hükmedilmiştir. Bu hükme göre, seçimden önce soruşturmasına başlan-mak kaydıyla Anayasa m. 14’te belirtilen amaçlara yönelik faaliyetlerin yürütüldüğü durumlarda milletvekillerinin yasama dokunulmazlığından yararlanması mümkün değildir. Ancak, genel ve soyut ifadelerle kaleme alınan, kapsam ve içeriği belirsiz, hakkında uygulama birliği oluşmamış tartışmalı bir anayasa hükmünün, yapılan atıf nedeniyle anayasanın baş-ka hükmünde yer alan durumlara da uygulanması, değindiğimiz hukuki sorunları daha da derinleştirmektedir. Uygulamada karşılaşılan en ağır sonuç, temel hak ve özgürlüklerin korunması amacıyla getirilen hükmün bizzat anayasal hak ve özgürlüklerin ihlaline sebep olmasıdır.
Article 14 of the Constitution, with the headline “Prohibition of Abuse of Fundamental Rights and Freedoms”, is a regulation that stipu-lates for which aims fundamental rights and freedoms cannot be enjoyed and that their sanction will be determined by law. This provision, which was incorporated into the 1961 Constitution for the first time with an amendment made in 1971, preserved its place in the 1982 Constitution, and was narrowed in scope with an amendment introduced in 2001, the enjoyment of constitutional rights and freedoms was prohibited for a more limited number of aims and it was ruled that acts violating the prohibition would be sanctioned in the event that they were committed by means of an “activity”. However, the aims and concepts indicated in the relevant provision are quite abstract. On the other hand, it is unclear whether the activities for these aims merely include the active actions and expressions of thought are included in this scope. Although the le-gislator has attempted to make this provision concrete through laws such as the Penal Code and the Anti-Terror Law, it is not possible to say that the relevant legal provisions have sufficient clarity and specificity either, and that they include the criteria and guarantees complying with the principle of legal security. This situation also leads to different ju-risprudence in judgments, violations that cannot be remedied are bro-ught to the European Court of Human Rights or to the Constitutional Court with the start of the procedure of individual application, and many of them are concluded with decisions of violation. Nevertheless, in the second paragraph of Article 83 of the Consti-tution, which regulates the institution of legislative immunity, it is ruled that the situations in Article 14 of the Constitution will be excluded from the scope of legislative immunity. Pursuant to this provision (Art. 83/2), it is not possible for deputies to enjoy legislative immunity in cases whe-re activities have been carried out for the aims specified in Article 14 of the Constitution, provided that an investigation has been initiated before the election. However, the application of a controversial constitutional provision, which was written in general and abstract terms, the scope and content of which is unclear, and the application unity has not been established, to the situations included in another provision of the consti-tution due to the reference made, further deepens the legal problems we have mentioned. The most severe result encountered in practice is that the provision provided for protecting fundamental rights and freedoms, itself causes violations of constitutional rights and freedoms.
