Edirne İli Merkez ilçesi Hekim Şifa-i Sağlıklı hayat Merkezine Başvuran Bireylerin kanser Taramalarına Yönelik Bilgi ve Tutumları ve Sağlıklı Yaşam Farkındalıkları.

Sözer Yavuz M., Ekuklu G.

9.Uluslararası, 27. Ulusal Halk Sağlığı Kongresi. , Antalya, Türkiye, 10 - 13 Aralık 2025, ss.578-579, (Özet Bildiri)

  • Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
  • Basıldığı Şehir: Antalya
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayıları: ss.578-579
  • Trakya Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

EDİRNE İLİ MERKEZ İLÇESİ HEKİM ŞİFA-İ SAĞLIKLI HAYAT MERKEZİNE BAŞVURAN BİREYLERİN KANSER TARAMALARINA YÖNELİK BİLGİ VE TUTUMLARI VE SAĞLIKLI YAŞAM FARKINDALIKLARI Meltem Sözer Yavuz1, Galip Ekuklu2 1Trakya Üniversitesi Sağlıkıl Bilimleri Enstitüsü, Doktora Programı 2Trakya Üniversitesi TIp Fakültesi, Halk Sağlığı Anabilim Dalı Giriş-Amaç Kanser, vücuttaki hücrelerin kontrolsüz şekilde çoğalması ve çevre dokulara yayılmasıyla karakterize edilen bir hastalık grubu olarak tanımlanır. Kanser, dünya genelinde en önemli halk sağlığı sorunlarından biri olup, erken teşhis ve düzenli tarama programları ile önlenebilir veya tedavi edilebilir bir hastalık grubu olarak kabul edilmektedir. Dünya Sağlık Örgütü’ne göre erken tanı ve uygun tedavi, birçok kanser türünün seyrini olumlu yönde değiştirilebilmektedir. Taramaların başlıca amaçları; Erken teşhis, ölümleri azaltmak, hastalık yükünü azaltmak, riskli bireylerin belirlenmesi, toplum sağlığını güçlendirmek, sağlık sistemine yükü azaltmak, koruyucu sağlık hizmetlerinin yaygınlaştırılmasını sağlamaktır. Türkiye’de bu taramalar, Sağlık Bakanlığı’nın toplum tabanlı programlarıyla yürütülmektedir. Çalışmada bireylerin ülkemizde yürütülen kanser tarama programları ile ilgili bilgi ve tutumlarını belirlemek ve bireylerin sağlıklı yaşam biçimi ile ilgili farkındalık düzeyinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Gereç-Yöntem Kesitsel tipteki çalışma Edirne il Merkezinde Hekim Şifa-i Sağlıklı Hayat Merkezi’ne 01 Ocak 2023 – 15 Haziran 2023 tarihleri arasında başvuran ve araştırmaya katılmayı kabul eden gönüllü 385 kişi ile yapılmıştır. Çalışmanın örneklemi Open Epi programı ile daha önce yapılan benzer çalışmalardaki farkındalık düzeyi %40 ve güven düzeyi %95 olarak alınarak bulunmuştur. Araştırmaya katılan bireyler 30-65 yaş arasında, iletişim kurulabilen ve araştırmaya katılmaya istekli bireylerdir. Çalışma verileri SPSS (Statistical Package for Social Sciences) for Windows 25.0 programı ile değerlendirilmiştir. Verileri değerlendirilirken tanımlayıcı istatistikler (sayı, yüzde, min-maks değerleri, ortalama, standart sapma) kullanılmıştır. Kullanılan verilerin normal dağılıma uygunluğu test edilmiştir. Normal dağılıma sahip verilerde niceliksel verilerin karşılaştırılmasında iki bağımsız grup arasındaki fark için bağımsız t testi uygulanmıştır. Araştırmanın kısıtlılıkları; Araştırma, Hekim Şifa-i Sağlıklı Hayat Merkezine başvuran bireylerle yürütülmüş olup yalnızca bu evrene genellenebilir. Veriler, 30-65 yaş arası katılımcıların yanıtlarıyla sınırlıdır. Katılımcıların tek bir bölgeden seçilmesi, farklı bölgelerdeki sağlık farkındalık ve davranışlarının yansıtılamamasına neden olabilir. Sağlıklı yaşam farkındalığı ve kanser taramalarına katılım, öznel değerlendirmelere dayanmaktadır. Araştırma sürecinde olası taraf tutma kaynaklarının en aza indirilmesi amacıyla veri toplama ve analiz aşamalarında standart bilimsel yöntemler uygulanmış olup, belirgin bir yanlılık kaynağı saptanmamıştır. Bulgular Katılımcıların yaş ortalaması 48,0 ± 9,2 ve ortanca yaş 47 olarak bulunmuştur. Araştırmaya katılan kişilerin % 83,6’sı kadın,% 16,4’ü erkektir. Çalışmaya katılan bireylerin % 84,4’ü evli ve % 40,3’ü üniversite ve üzeri eğitim düzeylerine sahiptir. Katılımcıların %50,1’i sigara kullanmadığı, %16.1’inin 1 paketten az ve %33.8’inin ise 1 paket ve daha fazla sigara içtiği anlaşılmaktadır. Ayrıca katılımcıların alkol kullanım alışkanlıkları değerlendirildiğinde; % 65,7’si hiç alkol tüketmediklerini ifade etmişlerdir. Katılımcılardan bedenlerini tarif etmeleri istendiğinde % 59,7’si (n=230) normal bulmalarına karşın vücut kitle indeksi hesaplandığında bu kişilerin %31,5’inin (n=110) normal olduğu anlaşılmıştır. Katılımcıların % 61,8’i daha önce herhangi bir kanser taraması yaptırmamıştır. Kanser taraması yaptıranların %21,8’i son 1–24 ay içinde yaptırmışlardır Katılımcıların SYFÖ toplam puan ortalaması 61,2 ±1 3,2’dir (bu testten alınabilecek en düşük puan 15 en 578yüksek puan ise 75’tir). Kadın cinsiyetinde, hayatının herhangi bir döneminde sigara kullanmayanlarda ve sağlıklı beslendiğini düşünenlerde SYFÖ puan ortalamaları anlamlı ölçüde yüksek bulunmuştur (p<0.05). Katılımcıların KYTÖ toplam puan ortalaması ise 101,7 ± 12,9 bulunmuş olup bu testten alınabilecek en düşük puan 55 iken en yüksek puan 120’dir. Araştırmada kadınlarda KYTÖ puan ortalaması istatistiksel olarak daha yüksektir. Meslek gruplarına göre incelendiğinde; çalışmayanların puanları daha yüksek tespit edilmişken, kamu personelleri ise en düşük puana sahiptirler (p<0.028). Ayrıca günde 2 paketten fazla sigara içenlerin KYTÖ puanı en düşük bulunmuşken, 1 paketten az kullananların KYTÖ puanı en yüksek bulunmuştur. İçilen sigara miktarı ile KYTÖ’den aldıkları puanlar değerlendirildiğinde; 1 paketten az içenlerin aldıkları puan 104,0 ± 12,1 ile en yüksek puana sahiptir. 1 paketten daha fazla içenler 99,1 ± 14,1 puan alarak en düşük puana sahiptir (p<0.013). Sağlıklı beslendiğini düşünen katılımcılar kanser taramalarına katılımları daha fazladır (p<0.007). Ayrıca daha önce kanser taraması yaptıranların kanser taramalarına katılımlarının daha yüksektir. Özgeçmişinde meme ve rahim ağzı kanseri olanların kanser taramalarına yönelik tutumları pozitif yönde bulunmuştur (p<0.002). Sonuç ve Öneriler Anahtar Kelimeler: Kanser, koruyucu sağlık hizmetleri, tarama Bu çalışma, yetişkin bireylerin kanser taramalarına yönelik bilgi ve tutumları ile sağlıklı yaşam farkındalığı gibi iki temel halk sağlığı göstergesini yerel düzeyde birlikte bakımından önemlidir. Bu bulgulara göre Edirne merkez ilçedeki kadınların kanser taramalarına karşı pozitif tutuma ve yüksek sağlıklı yaşam farkındalığına sahip oldukları söylenebilir. Hayatın herhangi bir döneminde sigara kullanmayanlar ve 1 paketten az sigara tüketenlerin SYFÖ puan ortalaması yüksek bulunmuştur. Bu bulgu sağlıklı yaşam farkındalığı yüksek olanların sigara tüketmediklerini ya da az tükettiklerini göstermektedir. Daha önce kanser taraması yaptıranların KYTÖ puanları daha yüksektir. Kanser taramaları konusunda olumlu bir tutuma sahip olan bireylerin, taramalara katılım oranları daha yüksek bulunmuştur. Sonuç olarak bireylerin sağlıklı yaşam farkındalığı ne kadar yüksekse kanser taramalarına katılımları da o ölçüde artmaktadır. Çalışma, sağlık hizmet sunucularının, bireylerin sağlık bilgilerini artırmaya yönelik daha etkin stratejiler geliştirmeleri ve kanser taramalarına katılımı artırmaya yönelik kampanyalar düzenlemelerinin önemini ortaya koymaktadır.  Kanser tarama ve eğitim merkezi olan KETEM’lerin sahada sürekli eğitim yapabilmeleri ve yapılan tarama sonuçlarının takibi bakımından yeterli çalışana sahip olması oldukça önemlidir. Kanser taramaları konusunda risk gruplarının bilgilendirilmesi ve katılımların artırılabilmesi için Kanser Erken Teşhis Eğitim Merkez’lerinin saha eğitimlerini artırması, çalışan kesimlere ulaşılabilmesi için işyerlerinde faaliyet göstermesi taramalara katılımı olumlu yönde etkileyecektir. Ayrıca okullarda kanser farkındalığı eğitimleri verilmesi, bu konuda öğretmenlerle işbirliği yapılması kanser taramalarına karşı olumlu tutum geliştirilmesine katkı sağlayacaktır.