DEDE KORKUT ÜZERİNE YAPILAN ÇALIŞMALAR: WOS VE SCOPUS VERİ TABANLARINA DAYALI BİBLİYOMETRİK ANALİZ

Creative Commons License

Doğan L., erdin c.

Folklor akademi dergisi (Online), cilt.9, sa.3, ss.111-127, 2026 (TRDizin)

Özet

Büyük Türk dünyasının ortak değerlerinden olan Dede Korkut Kitabı, Türk kültür ve edebiyatında müstesna bir yere sahiptir. Epik tarzdaki hikâyelerden meydana gelen Dede Korkut Kitabı, Türk toplumunun kültürel kodlarını içeren önemli bir eserdir. Genelde Türk tarihine, diline, töresine, ahlakına ve inanışlarına dair önemli bilgiler içeren bu kitaptaki epizotlar, özelde Oğuz Türklerinin gündelik yaşamını, mücadelelerini ve kahramanlıklarını konu alır. Asırlarca dilden dile dolaşmış, nesilden nesile aktarılmış olan bu destansı hikâyeler, sözlü kültür ortamından derlenerek yazıya aktarılmış olması sebebiyle barındırdığı dilsel veriler bakımından da büyük önem taşır. Çok yönlü bir eser olan Dede Korkut Kitabı, yalnızca Türk dili, kültürü, edebiyatı ve folkloru açısından değil tarih, etnografya, sosyoloji, hukuk gibi farklı pek çok disiplin açısından da temel başvuru eserlerinden biridir. Türkoloji başta olmak üzere birçok disiplin tarafından Dede Korkut Kitabı üzerine çeşitli çalışmalar yapılmıştır. Dede Korkut ile ilgili bugüne değin yapılan çalışmalardan farklı olarak bu çalışmada, konuya ilişkin literatürün bibliyometrik analiz yöntemi kullanılarak genel bir görünümünü ortaya koymak amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda hazırlanan çalışmanın verileri, uluslararası alanda en prestijli veri tabanları olarak kabul gören Web of Science (WoS) ile Scopus veri tabanlarından elde edilmiştir. Elde edilen veriler, R tabanlı Bibliometrix paketi aracılığıyla analiz edilmiştir. Verilerin görselleştirilmesinde ise Bibliometrix için programlanmış bir web ara yüzü olan Biblioshiny uygulaması kullanılmış, bazı verilerin grafik hâline getirilmesinde Microsoft Excel’den de yararlanılmıştır. Web of Science ve Scopus veri tabanlarında Dede Korkut ile ilgili tespit edilen çalışmalar içerisinde mükerrer olanlar ayıklandıktan sonra geriye kalan 246 çalışma üzerinden analizler gerçekleştirilmiştir. Bu kapsamda Dede Korkut ile ilgili çalışmalar atıf sayıları, öne çıkan yazarlar, dergiler, kurumlar, anahtar kelimeler, trendler gibi değişkenler açısından analiz edilmiştir. Ayrıca bu çalışmaların yıllara, ülkelere ve yayın türüne göre dağılımına da bakılmıştır. Bunların yanı sıra Dede Korkut ile ilgili literatürün bibliyometrinin temel yasalarından olan Bradford ve Lotka yasalarına göre değerlendirilmesi de yapılmıştır. Bu incelemeler sonucunda elde edilen bulgulara göre ilgili veri tabanlarında Dede Korkut’a yönelik yayımlanan ilk çalışmanın 1961 yılında olduğu saptanmıştır. Bu yıldan 2000’li yıllara kadar durağan bir seyir izleyen Dede Korkut alanındaki çalışmaların 2015 yılında en yüksek seviyeye ulaştığı, 2016-2017 yılları arasında azalma eğilimi göstermiş olsa da 2018 yılı itibarıyla yeniden yükselişe geçtiği görülmüştür. Dede Korkut konusunda en üretken ülkeler Türkiye, Azerbaycan ve Kazakistan olarak belirlenirken bu konuda en fazla çalışma yayımlayan dergi Millî Folklor olarak tespit edilmiştir. Kurumlar açısından yapılan değerlendirme sonucunda ise Dede Korkut alanında en fazla bilimsel üretimin Gazi Üniversitesi bünyesindeki araştırmacılar tarafından gerçekleştirildiği belirlenmiştir. İncelenen çalışmaların Bradford ve Lotka yasalarına tam olarak uymadığı da çalışma sonucunda ulaşılan bulgular arasındadır.
The book of Dede Korkut, one of the shared cultural values of the greater Turkic world, occupy a distinguished place in Turkish culture and literature. Written in an epic style the book of Dede Korkut, making the work an important source that embodies the cultural codes of Turkish society. The episodes in this book, which generally contain important information about Turkish history, language, customs, morality, beliefs and traditions, while specifically portraying the daily life, struggles, and heroism of the Oghuz Turks. These epic tales, which have been passed down from mouth to mouth and from generation to generation for centuries are also of great importance due to the rich linguistic data they contain, as they were compiled from an oral cultural tradition and later transcribed into written form. As a multifaceted work, the book of Dede Korkut constitute a fundamental reference not only for Turkish language, culture, literature, and folklore, but also for various other disciplines such as history, ethnography, sociology, and law. Accordingly, numerous studies have been conducted on the Dede Korkut Stories across different academic fields, particularly within Turkology. Unlike previous studies on Dede Korkut, the present study aims to provide a general overview of the existing literature through a bibliometric analysis. The data for this study were obtained from two internationally recognized and prestigious databases, Web of Science and Scopus. The collected data were analyzed using the R-based Bibliometrix package. For data visualization, the Biblioshiny application, which is an interactive web interface designed for Bibliometrix, was employed, Microsoft Excel was also used to create graphs of some of the data. After removing duplicate records identified in the WoS and Scopus databases, the analyses were conducted on the remaining 246 publications related to Dede Korkut. Within this framework, studies on Dede Korkut were analyzed in terms of citation counts, leading authors, journals, institutions, keywords, and research trends. In addition, the distribution of these publications was examined according to years, countries, and publication types. Furthermore, the Dede Korkut literature was evaluated in accordance with Bradford’s and Lotka’s laws, which are fundamental principles of bibliometric analysis. The findings indicate that the earliest publication on Dede Korkut in the examined databases dates back to 1961. Research in this field remained relatively stable until the early 2000s, reached its peak in 2015, declined slightly between 2016 and 2017, and began to increase again from 2018 onwards. Türkiye, Azerbaijan, and Kazakhstan were identified as the most productive countries in terms of publications on Dede Korkut, while the journal Millî Folklor was found to have published the highest number of studies on the subject. When an analysis was conducted based on the institutions to which authors publishing works on Dede Korkut belong, it was determined that the greatest volume of scholarly output in the field of Dede Korkut was produced by researchers at Gazi University. The findings also reveal that the analysed publications do not fully conform to Bradford’s and Lotka’s laws.