Oğuzların destani mahiyetteki hikâyelerini ihtiva eden Dede Korkut Kitabı’nın ilim âlemince bilinen ilk yazması, Dresden Krallık Kütüphanesinde Henricus Orthobius Fleischer tarafından bulunan Dresden yazmasıdır. Bu yazma bir giriş ve on iki farklı hikâyeyi içermektedir. Dresden yazmasının ardından sırası ile, Dresden yazmasına göre daha az hacimli ve bir giriş ile Dresden yazmasındaki altı hikâyeyi ihtiva eden Vatikan yazması, 22 sayfalık Ankara yazması, 61 sayfalık Günbed yazması ve son olarak da Dresden yazması ile büyük ölçüde paralel olduğu belirtilen, harekeli ve hacimli Bursa yazması bulunmuştur. Yakın dönemde Dede Korkut Kitabı’nın yeni yazmalarının gün yüzüne çıkması ile Dede Korkut Kitabı üzerindeki çalışmalar yoğunluk kazanmıştır. Bir yandan yeni bulunan yazmalar üzerinde çalışmalar yapılırken diğer yandan mevcut yazmalardaki tereddütlü ibarelerin çözümlenmesi için yeni bulunan yazmalardaki aynılık, benzerlik veya paralelliklerden istifade edilmektedir. Biz bu çalışmada Dede Korkut Kitabı’nın Dresden yazmasında aslan hayvan isminden önce toplam sekiz kez kullanılan “hiddetli, öfkeli, kızgın” anlamındaki ḳaġan kelimesi ile Günbed yazmasının haşiyesinde “ẓāhir ḳaan ve ḫaḳan dėmekdür. pādişāh maʻnāsına” şeklinde açıklanan ve fil hayvan isminden sonra, aslan hayvan isminden önce birer kez kullanılan ḳaḳan kelimesi arasındaki ilgiyi, başka bir tarihî Türkçe metindeki paralel örnekten de hareketle açıklamaya çalışacağız.
The first known manuscript of the Book of Dede Qorqut, which contains the epic stories of the Oghuzs, is the Dresden manuscript found in the Dresden Kingdom library by Henricus Orthobius Fleischer. This manuscript includes an introduction and twelve different stories. After the Dresden manuscript, the Vatican manuscript, which is less voluminous than the Dresden manuscript and includes an introduction and six stories in the Dresden manuscript, the 22-page Ankara manuscript, the 61-page Gunbed manuscript, and finally the voluminous and accentuated Bursa manuscript, which is stated to be largely parallel to the Dresden manuscript, have been found respectively. With the discovery of new manuscripts of the Book of Dede Qorqut, studies on the Book of Dede Qorqut have intensified. On the one hand, while studies are being carried out on newly found manuscripts, on the other hand, the sameness, similarity or parallelism in the newly found manuscripts are used to analyze the unclarified expressions in the existing manuscripts. In this study, we will try to explain the relationship between the word ḳaġan, which means “angry, furious, wrathful”, used eight times in total before the animal name lion in the Dresden manuscript of the Book of Dede Qorqut, and the word ḳaḳan, which is explained as “ẓāhir ḳaan ve ḫaḳan dėmekdür. pādişāh maʻnāsına” in the annotation of the Gunbed manuscript and used once after the animal name elephant and once before the animal name lion, by considering parallel example in another historical Turkish text.
