Bu çalışmada, Osmanlı Devleti’nde kalebend cezasının kökeni, uygulama alanları, hukukî temelleri ve toplumsal etkileri, XVIII. yüzyılın son çeyreğinde Enez (İnöz) Kalesi örneği üzerinden incelenmektedir. İnöz Kalesi’ne gönderilen suçluların hangi suçları işleyerek buraya gönderildikleri açıklanmaya çalışılmaktadır. Osmanlı hukuk sistemi içerisinde özel bir yeri bulunan kalebend cezası, suçluların suçlarına uygun şekilde cezalandırılarak toplumdan izole edildiği bir ceza biçimidir. Kalebend cezası ile aynı zamanda, suçluların potansiyel tehlikeleri önlemek amacıyla toplumdan tecrit edilmesi sağlanmıştır. Osmanlı Devleti’nin hukuk sistemi içerisinde özel bir yer tutan kalebend, suçluların sürgüne gönderilip ceza olarak kale surları içinde ikamete tâbi tutulduğu bir ceza türüdür. Bu ceza biçimi, suç işleyen bireylerin toplumdan izole edilerek, kale surları içerisinde yaşamalarını ve hisardan dışarı çıkmalarına izin verilmemesini temel alır. Bu cezaya çarptırılan suçlular, kale surları içerisinde serbest biçimde gezebilmektedirler. Bu yönüyle bir anlamda açık ceza evi hükümlüsü olarak kalebendi tanımlamak mümkündür. Makalede, Osmanlı hukuk sisteminin işleyişi ve toplum düzeni açısından kalebend cezasının rolü, Osmanlı arşiv belgelerinin sunduğu bilgiler muvâcehesinde detaylı bir şekilde ele alınmaya çalışılmaktadır.
This study analyses the origin, practice, legal basis and social effects of the penalty of kalebend (confinement in a fortress) in the Ottoman Empire using the example of Inoz Fortress in the last quarter of the eighteenth century. An assessment was made of the crimes committed by the convicts in the fortress of Inoz. Kalebend, which has a special place in the Ottoman legal system, is a form of punishment in which criminals were punished according to their crimes and isolated from society. The isolation of criminals from the rest of society was a way of preventing potential danger. Although this form of punishment was based on isolating offenders from society, making them stay within the walls of the fortress and not allowing them to leave, criminals sentenced to this punishment could move freely within the fortress walls. In this sense, a kalebend can be defined as a convict in an open prison. In this article, the role of the punishment of kalebend in terms of the functioning of the Ottoman legal system and social order is discussed in detail in the light of the information provided by Ottoman archival documents.
