Fen Bilgisi/Fizik Öğretmenlerinin Eğitim Sorunları: Gelişmeleri Sürekli İzlemeleri ve Geerekli Yenilikleri Edinmeleri
Çeltek M., Ersoy Y., Oğuzhan Dinçer E., Uzal G., Sancar M. T., Erdem A.(Yürütücü)
Diğer Resmi Kurumlarca Desteklenen Proje, 2004 - 2005
- Proje Türü: Diğer Resmi Kurumlarca Desteklenen Proje
- Başlama Tarihi: Mayıs 2004
- Bitiş Tarihi: Kasım 2005
Proje Özeti
Son yarım yüzyılda bilim ve teknolojideki hızlı değisimler ve yenilikler,
yasantımızın her kesitini etkiliyor ve bir kısmını yönlendiriyor. Söz konusu
yenilikler, eğitim dünyasını da etkilemekte olup öğrenme ve öğretme
etkinliklerinde çağdas teknolojiden yararlanma, onun olası gizil gücünü ve
desteğini sağlama gün geçtikçe zorunlu olmaktadır. Bu tür değisim ve yeniliğin,
kuskusuz, bazı nedenleri ve önemli etmenleri vardır. Örneğin, birçok ülkede
olduğu gibi, Türkiye’de de, fen bilgisi-bilimleri/fizik derslerinde öğrencilerin basarı
oranları oldukça düsüktür ve sonuçlar düsündürücüdür. Bu derslerde tam ve
anlamlı öğrenmeyi sağlayabilmek için öğrenme ve öğretme sürecinde etkin ve
etkilesimli öğretim yöntemleri kullanılmalı, basta bilisim (bilgi ve iletisim)
teknolojileri olmak üzere, çağdas teknolojinin gizil gücünden yararlanılmalıdır.
Ancak, söz konusu istem ve beklenti, kendiliğinden gerçeklesecek bir olgu
olmayıp pek çok alanda köklü değisiklikler ve yenilikler gerektirir. Bu çerçevede,
her ülkede öğretmen nitelikleri ve yetkinlikleri sorgulanmalı, öğretmen profili basta
olmak üzere, öğretmenlere yönelik bir dizi arastırma yapılmalı ve sonuçlar rapor
edilmelidir. Örneğin, öğretmenlerin öğrenciyi merkeze alan uygulamalar ile ilgili
öğretim yöntem ve teknikleri hakkındaki bilgilerinin ve deneyimlerinin
incelenmesi, var olanların sürekli gelistirilmesi ve yenilenmesi gerekir. Ayrıca, fen
bilgisi-bilimleri/fizik öğretmenlerinin alısılagelen geleneksel rollerini değistirerek,
yeni islev ve roller edinmeleri kaçınılmazdır. Bu yönde yapılacak her türlü
gelisimin ve atılacak her adımın anlamı ve yararları çok açıktır.
Bir arastırma projesi olarak gerçeklestirilen bu çalısmanın amacı; okullarda
fen bilgisi-bilimleri/fizik eğitimi ve öğretiminde basarısızlığın olası nedenlerinin
belirlenmesi, öğrencilerin öğrenme güçlükleri ve kavramlar düzeyinde yaptıkları
ortak yanlısların ve öğretmenlerin öğretme güçlüklerinin ünite baslıkları bazında
incelenerek, bu konularda gereksinim duydukları hizmet içi eğitim
seminer/çalıstay (islik) türünde daha sonra gerçeklestirilecek bir dizi yararlı
çalısmalarının saptanmasıdır. Belirtilen amaçla tasarlanan arastırma, 2004-05
öğretim yılı içinde iliskisel tarama modelinde yapılmıs olup arastırmada veri
toplama aracı olarak bilgi formu/ölçekler kullanılmıstır. Bu ölçekler, MEBEARGED
Baskanlığı’nca, yurt çapında, örneklem içindeki illere posta ile
dağıtılarak, 1010 fen bilgisi/fizik öğretmenine doldurtulmustur. Örneklem
olusturulurken, çok asamalı tabakalı örnekleme yöntemi kullanılmıstır. Derlenen
veriler, bir dizi değiskene göre öbeklestirilmis ve analiz edilerek bir takım bulgular
elde edilmistir. Bulgulardan dikkat çekenler ve yoruma açık olan bazı örnekler
sunlardır:
• Fen bilgisi/fizik öğretmenlerinin okullarda fen bilgisi/fizik eğitimi ve
öğretiminde basarısızlığın olası nedenleri konusundaki görüslerinin;
cinsiyete, öğretmenlik dalına, mesleki deneyime, mezun olduğu öğretim
kurumuna, yetkinlik-yeterlik öz değerlendirmeleri düzeyine göre anlamlı
düzeyde farklılasmadığı, ancak görev yapılan okullara göre farklılastığı
belirlenmistir.
• Öğretmenlerin öğrenme/öğretme güçlükleri ile ilgili bilgi/deneyim-beceri
alanları konusundaki görüslerinin; öğretmenlerin mesleki deneyimlerine,
mezun oldukları öğretim kurumlarına ve yetkinlik-yeterlik öz
değerlendirmelerine göre anlamlı düzeyde farklılastığı, ancak görev yapılan okul türüne, cinsiyete ve öğretmenlik dalına göre ise
farklılasmadığı anlasılmıstır.
• Öğretmenlerin öğrenme/öğretme güçlükleri ile ilgili katılmak istedikleri
seminer/islik etkinlikleri görüslerinin; görev yapılan okul türüne, cinsiyete,
öğretmenlik dalına, mesleki deneyime, mezun olduğu öğretim kurumuna
göre farklılasmadığı, ancak yetkinlik-yeterlik öz değerlendirmesine göre
anlamlı düzeyde farklılastığı belirlenmistir.
• Öğretmenlerin öğrenme/öğretme güçlükleri ile ilgili bilgi/deneyim-beceri
alanları konusundaki görüsleri ve bu konulara iliskin seminerlere katılma
istekleri arasında korelasyonel iliski bulunamamıstır. Öğretmenlerin,
öğrencilerin ünite bazında öğrenme güçlükleri/kavram yanlısları
konusundaki görüsleri ile bu konularda istedikleri seminer/islik türündeki
etkinlikler arasında negatif yönde anlamlı bir iliski olduğu görülmüstür. Yukarıdaki sonuçlar doğrultusunda su öneriler yapılabilir: (a) Okullarda
öğrenci merkezli/odaklı, teknoloji ve laboratuar destekli fen bilgisi/fizik öğretimine
yer verilmelidir. (b) Bu öğretimi gerçeklestirecek olan öğretmenler gerek hizmet
öncesinde gerekse hizmet içi eğitimlerde, öğrenci merkezli/odaklı ve teknoloji
destekli fen öğretimi konularında isteklendirilmeli; teknoloji kullanımı, öğretim
yöntemlerinin kullanımı ve bilimsel yetkinlik konularında gelistirilmelidirler. (c)
MEB-Üniversite isbirliğinde etkin hizmet içi eğitimler düzenlenerek, bölgelerde ve
bazı yörelerde, liderlik yapabilecek bir grup öğretmen yetistirilmelidir.
Anahtar Sözcükler: Öğretmen eğitimi, gereksinim değerlendirmesi, fen bilgisi/
fizik öğretimi, öğrenci basarısızlığı, öğrenme/öğretme güçlükleri, teknoloji/
bilgisayar destekli öğretim, öğrenci merkezli/odaklı öğretim.